پشت درهای بسته کمیته ۶ نفره | چه کسانی درباره سیاست خارجی تصمیم میگیرند؟
اظهارات اخیر مسعود پزشکیان در نیویورک درباره سازوکار تصمیمگیری در سیاست خارجی، پرسشهای تازهای درباره ترکیب تیمی را مطرح کرده که به گفته رئیسجمهور، در کنار او درباره موضوعات مهمی مانند مذاکره و مسائل امنیتی تصمیمسازی میکند.
به گزارش دیروزبان، پزشکیان در گفتوگو با برنامه «فیس دِنیشن» شبکه CBS، در پاسخ به پرسشی درباره نقش رهبر جمهوری اسلامی در سیاست خارجی، به جای اشاره به یک فرد، از یک تیم ۶ نفره سخن گفت؛ تیمی متشکل از نمایندگان بخشهای مختلف حاکمیت، از جمله نهادهای امنیتی، مجلس و دولت.
رئیسجمهور نام اعضای این تیم را اعلام نکرد، اما همین اظهارات کافی بود تا گمانهزنیها درباره اینکه چه کسانی در این جمع حضور دارند، افزایش یابد.
کمیتهای با سابقه در پرونده هستهای
این سازوکار ظاهرا ساختاری تازه نیست. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، پیشتر درباره کمیتهای توضیح داده بود که ابتدا با عنوان «کمیته هستهای» در دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی فعالیت میکرد و سپس به «کمیته مذاکره» و در نهایت به کمیته ۶ نفره معروف شد.
بیشتر بخوانید:
ماجرای بستن فرودگاه نجف چیست؟ | نقش الزیدی و برخی از سیاسیون عراق در بستن پروازها
معمای رد پیشنهاد ۷ روزه؛ آمریکا چه میخواهد؟ | مسیر بعدی ترامپ چیست؟
اقتصاد ایران در محاصره ریسکهای تازه | قانون گراهام چه چیزی را هدف گرفته است؟
به گفته عراقچی، موضوعاتی مانند اصل مذاکره، چارچوب و قواعد آن در این جلسات بررسی و پس از جمعبندی، از مسیر شورایعالی امنیت ملی پیگیری میشد. او همچنین گفته بود این سازوکار در دوره جنگ، امکان تصمیمگیری سریع درباره مسائل مرتبط با مذاکرات را فراهم میکرد.
چه نامهایی بیشتر مطرح شدهاند؟
در گفتوگوهای روزنامه «سازندگی» با چند چهره سیاسی، ترکیبهای مختلفی برای این کمیته مطرح شده است. در میان این گمانهها، نام محمدباقر قالیباف، محسن رضایی، عباس عراقچی، احمد وحیدی و علی عبداللهی بیش از دیگران تکرار میشود و جایگاه رئیسجمهور نیز در رأس این ساختار مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس یکی از ترکیبهای مطرحشده، قالیباف به دلیل ریاست مجلس، عراقچی بهعنوان وزیر امور خارجه و رضایی بهعنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی در این سازوکار حضور دارند. همچنین احمد وحیدی و علی عبداللهی به دلیل مسئولیتهای نظامی و دفاعی، دو ضلع دیگر این ترکیب احتمالی را تشکیل میدهند. یک جایگاه نیز در برخی روایتها به مسئول یا نماینده نهاد اطلاعاتی کشور اختصاص داده شده است.
اختلاف بر سر چند صندلی
با این حال، همه روایتها یکسان نیستند. سیدحسین مرعشی ترکیبی شامل پزشکیان، قالیباف، رضایی، عراقچی، وحیدی و عبداللهی را مطرح کرده و معتقد است نمایندهای از دفتر رهبری در این جمع حضور ندارد.
در مقابل، علی هاشمی احتمال حضور غلامحسین محسنیاژهای یا حتی محمدرضا عارف را مطرح کرده و جهانبخش خانجانی نیز از احتمال حضور فردی از دفتر رهبری، حتی بدون حق رأی، سخن گفته است. محمد مهاجری نیز ترکیبی متفاوت را مطرح کرده که در آن سران سه قوه در کنار رضایی، عراقچی و عبداللهی قرار میگیرند.
یک اتاق، چند روایت
محمد عطریانفر نیز معتقد است این سازوکار در عمل تحت نظر رئیسجمهور فعالیت میکند و اعضای آن را چهرههایی تشکیل میدهند که به طور مستقیم با مسائل امنیتی، اطلاعاتی، دفاعی و سیاست خارجی درگیرند. به روایت او، پزشکیان خود عضو ششنفره نیست، بلکه در جایگاه رئیسجمهور و رئیس شورایعالی امنیت ملی، نقش بالادستی دارد و گزارشهای این جمع از طریق ریاستجمهوری پیگیری میشود.
با وجود این گمانهزنیها، یک نکته همچنان روشن است: فهرست رسمی اعضای کمیته ۶ نفره تاکنون اعلام نشده است. بنابراین نمیتوان هیچیک از ترکیبهای مطرحشده را قطعی دانست.
آنچه فعلا میتوان گفت این است که سخنان پزشکیان و توضیحات قبلی عراقچی، از وجود سازوکاری چندنهادی برای هماهنگی درباره پروندههای حساس سیاست خارجی حکایت دارد؛ سازوکاری که در آن دولت، مجلس، دستگاه دیپلماسی، نهادهای امنیتی و ساختار نظامی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. اما اینکه دقیقاً چه کسانی پشت این میز مینشینند و در نهایت چه نقشی در تصمیمهای مربوط به مذاکره، جنگ و سیاست خارجی دارند، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.