ولیه صفا؛ اولین زن نقاش ایران؛ بانوی هنرمند و آزادیخواه
در میان چهرههای سرشناس و تأثیرگذار دوره قاجار، نام بانو فروغالملوک، متخلص به «ولیه صفا»، بهعنوان هنرمندی نقاش و دختری از خاندانی آزادیخواه، در تاریخ ایران ثبت شده است.
به گزارش دیروزبان، او فرزند شاهزاده فروغالدوله (تومان آغا)، دختر ناصرالدینشاه قاجار، و علیخان ظهیرالدوله بود و در فضایی زیست که آمیخته با هنر و سیاست بود.
فروغالملوک که هرگز ازدواج نکرد، بیشتر عمر خود را وقف هنر کرد و به عنوان یک نقاش توانا در زمینه آبرنگ شهرت یافت. او نه تنها در خلق آثار هنری مهارت داشت، بلکه به مرکزی برای تجمع اهالی فرهنگ و ادب تبدیل شده بود و محفل او همواره پذیرای اندیشمندان و اهل قلم بود. یکی از آثار ثبت شده از او، پرترهای است که در سال ۱۳۳۴ قمری از برادرش، محمدناصرخان، کشیده است که نشاندهنده ذوق و مهارت او در این عرصه است.
با این حال، زندگی هنری فروغالملوک در سایه وقایع تلخ سیاسی آن دوران رقم خورد. مادرش، فروغالدوله، از جمله زنان پیشگام در حمایت از جنبش مشروطه بود و در انجمن اخوت بدون حجاب به سخنرانی میپرداخت. این فضای مبارزاتی، بر زندگی فروغالملوک نیز تأثیر گذاشت؛ بهگونهای که در جریان به توپ بسته شدن مجلس توسط محمدعلیشاه، خانه آنها مورد حمله قزاقها قرار گرفت و اموالشان به غارت رفت و حتی فروغالملوک و مادرش ناگزیر به خانه یکی از نزدیکان پناه بردند.
بانو ولیه صفا در تاریخ معاصر ایران نه تنها به عنوان یک نقاش خوشذوق، بلکه به عنوان شاهدی بر دورانی پرتنش شناخته میشود؛ زنی که در کنار خانوادهاش، رنجهای دوران استبداد صغیر را به جان خرید و نام خود را در زمره هنرمندان و زنان تأثیرگذار این سرزمین جاودانه ساخت.