پنج گلوله در پنجم مهر؛ ماجرای ترور اول عباس آخوندی چه بود؟
در چریان نشست باران در دو روز گذشته و اخبار مربوط به بازداشت فردی که قصد ترور عباس آخوندی را داشته او در توئیتی به این نکته اشاره کرد که این اولین بار نیست که مورد هدف ترور بوده است. اما ماجرای ترور اول عباس آخوندی چیست؟
به گزارش دیروزبان، پنجم مهر ۱۳۶۰، تهران روزهای آرامی را نمی‌گذراند. خیابان‌های مرکزی پایتخت درگیر تنش‌های سیاسی و برخوردهای مسلحانه بود و تقابل جمهوری اسلامی و سازمان مجاهدین خلق، پس از ماه‌ها اختلاف و رویارویی، به مرحله‌ای خشونت‌بار رسیده بود. در چنین فضایی، به روایت عباس آخوندی، یکی از حوادثی که کمتر درباره آن سخن گفته شده، سوءقصدی بود که جان او را تهدید کرد؛ حادثه‌ای که جزئیات آن، ۴۵ سال بعد، در پیامی از سوی وزیر پیشین راه و شهرسازی مطرح شد.
آخوندی در مهرماه ۱۴۰۵، پس از انتشار خبر سوءقصد نافرجام دیگری در حاشیه نشست کتابخانه ملی، از تجربه‌ای مشابه در سال‌های نخست پس از انقلاب سخن گفت. او در کانال رسمی خود نوشت که در پنجم مهر ۱۳۶۰، حوالی ساعت پنج بعدازظهر، هدف پنج گلوله قرار گرفته است؛ گلوله‌هایی که به گفته او، با فاصله‌ای چند سانتی‌متری از پشت سرش عبور کردند. آخوندی عامل آن حمله را سازمان مجاهدین خلق معرفی کرد و با اشاره به گذشت ۴۵ سال از آن واقعه، از فرصتی گفت که به تعبیر خودش، برای ادامه زندگی در اختیار داشته است.
بیشتر بخوانید:
ویدئوی عجیب و کمتر دیده شده از تخریب محله شهرنو در اوایل انقلاب | ببینید
وقتی پیکان به شیخ ابوظبی فروخته می‌شد | روایت یک عکس تاریخی
عکس عجیب از عروسی فریدون فرخزاد | داماد و عروس با «دسته تی» عکس گرفتند
زنانی که درهای پزشکی نوین ایران را گشودند | عکس
این روایت، پرسشی تاریخی را پیش می‌کشد: در روزی که درگیری‌های مسلحانه بخش‌هایی از تهران را فراگرفته بود، چه اتفاقی افتاد و تا چه اندازه می‌توان جزئیات مطرح‌شده را با اسناد هم‌زمان تأیید کرد؟
روزی که خیابان‌های تهران به صحنه درگیری تبدیل شد
برای فهم زمینه تاریخی این ادعا، باید به فضای سیاسی تابستان و پاییز ۱۳۶۰ بازگشت. برکناری ابوالحسن بنی‌صدر از ریاست‌جمهوری و درگیری‌های مسلحانه پس از تظاهرات ۳۰ خرداد، تقابل حکومت و سازمان مجاهدین خلق را وارد مرحله تازه‌ای کرده بود. در ماه‌های بعد، ترورها، بازداشت‌ها، محاکمه‌ها و اعدام‌ها به بخش مهمی از اخبار روزانه تبدیل شدند.
پنجم مهر نیز در همین بستر تاریخی قرار داشت. سازمان مجاهدین خلق در این روز از هواداران خود برای حضور در تظاهرات دعوت کرد و در بخش‌هایی از تهران درگیری‌های مسلحانه میان اعضای مسلح این سازمان و نیروهای حکومتی شکل گرفت. روایت‌های منتشرشده از این واقعه درباره گستره درگیری‌ها، نحوه آغاز تیراندازی‌ها و شمار کشته‌شدگان یکسان نیستند؛ از همین رو، بازسازی دقیق رخدادها مستلزم بررسی منابع متعلق به طرف‌های مختلف است.
روزنامه اطلاعات در شماره ششم مهر ۱۳۶۰، به نقل از سخنگوی کمیته ستاد منطقه ۹ تهران، از درگیری‌های مسلحانه، حمله به مراکز کمیته و استقرار نیروهای حکومتی در نقاط مختلف شهر خبر داد. در شماره‌های هفتم و هشتم این روزنامه نیز خبرهایی درباره محاکمه و اعدام افرادی که به مشارکت در درگیری‌ها متهم شده بودند، منتشر شد. این گزارش‌ها تصویری از فضای امنیتی آن روزها ارائه می‌کنند، اما در متن بررسی‌شده، نام عباس آخوندی یا شرح سوءقصد ادعایی به او دیده نمی‌شود.
عباس آخوندی در آن روزها چه موقعیتی داشت؟
آخوندی در سال ۱۳۶۰ جوانی حدودا ۲۴ ساله بود و تحصیلات خود را در رشته مهندسی راه و ساختمان در دانشگاه تهران دنبال می‌کرد. او پیش از رسیدن به مسئولیت‌های شناخته‌شده دولتی در سال‌های بعد، در فعالیت‌های جهاد سازندگی حضور داشت. در سال ۱۳۶۱ نیز به معاونت سیاسی وزارت کشور رسید؛ مسئولیتی که او را در سال‌های بعد وارد عرصه مدیریت سیاسی و اجرایی کشور کرد.
بااین‌حال، برای توضیح علت احتمالی هدف قرار گرفتن او در مهر ۱۳۶۰، باید محتاط بود. سابقه فعالیت در جهاد سازندگی یا حضور در محیط‌های دانشجویی و انقلابی، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که انگیزه سوءقصد ادعایی چه بوده یا مهاجمان چگونه او را شناسایی کرده‌اند. آخوندی در روایت منتشرشده خود از عبور پنج گلوله از نزدیکی سرش سخن گفته است، اما جزئیات بیشتری درباره محل دقیق حادثه، هویت مهاجمان یا چگونگی وقوع تیراندازی در متن نقل‌شده ارائه نکرده است.
خاطره‌ای از ۴۵ سال پیش
روایت عباس آخوندی از سوءقصد پنجم مهر ۱۳۶۰، دریچه‌ای به فضای پرتنش سال‌های نخست پس از انقلاب می‌گشاید؛ دوره‌ای که در آن، درگیری‌های سیاسی در مواردی به خشونت مسلحانه و کشتار انجامید.
آنچه فعلا می‌توان گفت، روشن است: آخوندی در مهر ۱۴۰۵ از سوءقصدی در پنجم مهر ۱۳۶۰ سخن گفته و جزئیات آن را بر اساس خاطره شخصی خود شرح داده است. مطبوعات وقت نیز از وقوع درگیری‌های مسلحانه در تهران در همان روز خبر داده‌اند.