از تکریت تا دار مرگ: سیر یک دیکتاتور در اسناد سیا
صدام حسین، رهبر سابق عراق، چهرهای است که تاریخ معاصر خاورمیانه را به دو بخش تقسیم میکند: پیش و پس از قدرتش.
به گزارش دیروزبان، صدام حسین در ۱۹۳۷ در تکریت، شهری در شمال عراق، به دنیا آمد و در دوران جوانی با حزب بعث آشنا شد. حزب بعث بر پایه ناسیونالیسم عربی و سوسیالیسم بود و توانست در دهه ۱۹۶۰ جایگاه مهمی در ساختار سیاسی عراق پیدا کند. صدام با بهرهگیری از فرصتهای سیاسی و خصوصاً پس از کودتای ۱۹۶۸، به تدریج به رهبری حزب و سپس به یکی از قدرتمندترین چهرههای سیاسی کشور تبدیل شد.
او بهسرعت قدرت سیاسی را در دست گرفت و با اتکا به نیروی امنیتی و نظامی، مخالفان را سرکوب کرد. اسناد سیا نشان میدهند که صدام برای تحکیم قدرت، از هر ابزاری — از شکنجه و زندان گرفته تا قتلهای ساختاریافته — استفاده کرد و نهادهای دولتی را با افراد قابلاعتماد خود پر کرد تا کنترل کامل بر کشور داشته باشد.
حکمرانی با مشت آهنین
در طول دوران ریاستجمهوریاش که از ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۳ ادامه یافت، صدام سیاستهای داخلی سرکوبگرانه و خارجی تهاجمی را دنبال کرد. او با آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۰، یکی از خونینترین درگیریهای منطقه را رقم زد که میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار داد. اگرچه اسناد سیا بهطور مستقیم به این جنگ نمیپردازند، اما تحلیلهای این سازمان اطلاعاتی بر این نکته تأکید دارند که صدام تمایل داشت عراق را به قدرت برتر منطقه تبدیل کند، حتی اگر این هدف با هزینههای انسانی سنگین همراه باشد.
در داخل کشور نیز، حزب بعث به عنوان ستون فقرات دستگاه امنیتی عمل میکرد. بسیاری از پستهای کلیدی دولت و نیروهای نظامی به اعضای قبیله تکریتی — همان خاستگاه صدام — واگذار شد تا وفاداری بهطور کامل تضمین شود. اسناد محرمانه نشان میدهند که این ساختار باعث شد مخالفان سیاسی بهندرت فرصت سازماندهی بیابند و ترس دائمی بر جامعه حاکم شود.
سقوط، محاکمه و اعدام
پس از حمله ائتلاف به رهبری ایالات متحده در سال ۲۰۰۳، ارتش صدام فروپاشید و او مخفی شد. دستگیری صدام در دسامبر ۲۰۰۳، نقطه پایانی بر حکومتش بود. در دادگاهی که برای رسیدگی به جنایاتش تشکیل شد، او متهم به جرایمی علیه بشریت در پرونده «الدجیل» شد — حادثهای که در آن صدها غیرنظامی اعدام شدند.
سرانجام، در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۶، صدام حسین در اردوگاه عدالت در کاظمین به دار آویخته شد. اسناد سیا که بهتازگی منتشر شدهاند، تلاش میکنند تصویر جامعتری از این چهره پیچیده ارائه دهند؛ چهرهای که از قدرتطلبی بیحد و حصر تا پایان خشونتآمیزش، نماد دوران خاصی از تاریخ خاورمیانه باقی مانده است.