قارچی که «آدم کوتولهها» را به بشقاب غذا میآورد
هر سال با آغاز فصل بارانهای تابستانی در استان یوننان چین، پزشکان بیمارستانهای محلی خود را برای موجی غیرمعمول از بیماران آماده میکنند. شکایت این بیماران عجیب اما تکرارشونده است: دیدن موجوداتی کوچک، شبیه آدمکها که روی دیوارها راه میروند، از زیر درها عبور میکنند یا حتی روی ظروف غذا ظاهر میشوند. عامل این توهمهای شگفتانگیز، قارچی است که تا همین اواخر برای علم ناشناخته بود.
به گزارش دیروزبان، این قارچ با نام علمی «لانمائوآ» در یوننان بهعنوان یک خوراکی خوشطعم و سرشار از مزهٔ «اومامی» شناخته میشود. در بازارها فروخته میشود، در رستورانها سرو میشود و بخشی از آشپزی خانگی مردم منطقه است. اما یک شرط مهم دارد: باید کاملاً پخته شود. اگر چنین نشود، مصرفکننده ممکن است دچار توهمهای شدید و طولانیمدت شود.
به گفته پژوهشگران، این هشدار آنقدر در فرهنگ محلی جا افتاده که حتی پیشخدمتها در رستورانها تایمر میگذارند و به مشتریان میگویند: «تا زنگ نخورد، نخورید؛ وگرنه آدم کوچولو میبینید.»
توهمهایی یکسان در فرهنگهای مختلف
نکتهای که توجه دانشمندان را جلب کرده، شباهت خارقالعاده این توهمهاست. برخلاف بیشتر مواد روانگردان که تجربهای شخصی و متغیر ایجاد میکنند، مصرف این قارچ تقریباً همیشه به یک تصویر ذهنی مشخص منجر میشود: دیدن دهها انسان بسیار کوچک. این پدیده در روانپزشکی با عنوان «توهم لیلیپوتی» شناخته میشود.
گزارشهایی مشابه، دههها پیش از چین، در فیلیپین و حتی پاپوآ گینهٔ نو نیز ثبت شده بود، اما به دلیل ناتوانی دانشمندان در شناسایی مادهٔ مؤثر، جدی گرفته نشد.
معمای شیمیایی یک قارچ
کالین دومناور، زیستشناس و پژوهشگر قارچها، از جمله دانشمندانی است که بهدنبال حل این معماست. او با بررسی ژنتیکی نمونهها تأیید کرده که قارچهای یافتشده در چین و فیلیپین متعلق به یک گونهاند. آزمایشها نشان میدهد ماده روانگردان این قارچ نه پسیلوسایبین است و نه شبیه هیچ ترکیب شناختهشده دیگر.
توهمهای ناشی از این قارچ میتوانند ۱۲ تا ۲۴ ساعت یا حتی چند روز ادامه داشته باشند و گاهی بیماران را راهی بیمارستان کنند؛ به همین دلیل پژوهشگران هنوز از آزمایش مستقیم آن روی انسان خودداری میکنند.
پنجرهای به مغز و آگاهی انسان
دانشمندان امیدوارند شناسایی ترکیب فعال این قارچ، به درک بهتر سازوکار توهمها در مغز کمک کند؛ بهویژه توهمهای لیلیپوتی که حتی بدون مصرف قارچ هم در برخی بیماران دیده میشود. این پژوهش همچنین یادآور یک واقعیت بزرگتر است: کمتر از پنج درصد قارچهای جهان تاکنون شناسایی شدهاند و طبیعت هنوز رازهای بسیاری برای علم در آستین دارد.