انتقامگیری از دانشمندان؟ جنجال فرضیه نشت آزمایشگاهی کرونا وارد مرحله تازهای شد
منشأ همهگیری ویروس کرونا همچنان محل اختلاف است و شواهد موجود نیز پاسخ قطعی ارائه نمیکنند.
به گزارش دیروزبان به نقل از آتلانتیک، با این حال، طی سالهای گذشته بسیاری از فعالان سیاسی، مفسران و اعضای دولت دونالد ترامپ با اطمینان ادعا کردهاند که پرونده این موضوع بسته شده و ویروس از یک آزمایشگاه در چین نشت کرده است. آنها همچنین معتقدند برخی دانشمندان آمریکایی در این تحقیقات نقش داشتهاند و بعدها برای پنهان کردن حقیقت تلاش کردهاند؛ بنابراین اکنون زمان پاسخگویی فرا رسیده است.
در ماههای اخیر مجموعهای از اتفاقات توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده است. یک متخصص آنفلوانزا توسط افبیآی بازداشت شد، یک پژوهشگر ویروس کرونا در دیترویت تحت پیگرد قضایی قرار گرفت، دو ویروسشناس برجسته از سمتهای مدیریتی کنار رفتند یا برکنار شدند و آنتونی فائوچی، چهره شناختهشده مدیریت همهگیری کرونا در آمریکا، نیز برای ادای شهادت به سنای آمریکا احضار شد.
وجه مشترک همه این پروندهها ارتباط آنها با گروهی از پژوهشگران وابسته به مؤسسه ملی آلرژی و بیماریهای عفونی آمریکا است؛ مرکزی که فائوچی نزدیک به چهار دهه ریاست آن را بر عهده داشت. منتقدان او این تحولات را آغاز روند پاسخگو کردن افرادی میدانند که به اعتقاد آنها در شکلگیری یا پنهانکاری درباره منشأ کرونا نقش داشتهاند.
یکی از مهمترین این پروندهها مربوط به «رالف باریک»، ویروسشناس دانشگاه کارولینای شمالی و متخصص ویروسهای کرونای خفاش است. باریک سالها با پژوهشگران مؤسسه ویروسشناسی ووهان همکاری داشت؛ همان مرکزی که حامیان فرضیه نشت آزمایشگاهی آن را منشأ احتمالی همهگیری میدانند. مؤسسه ملی سلامت آمریکا در آوریل امسال روند محروم کردن او از دریافت قراردادهای فدرال را آغاز کرد. اتهامهای مطرحشده علیه او به برخی تخلفات اداری و انجام آزمایشهایی مربوط میشود که به گفته دولت، با محدودیتهای اعمالشده بر تحقیقات موسوم به «افزایش کارکرد» سازگار نبوده است. باریک این اتهامات را رد کرده و معتقد است به دلیل جنجالهای مربوط به منشأ کرونا هدف قرار گرفته است.
همزمان، «دیوید مورنس» از مشاوران نزدیک فائوچی نیز به اتهام تلاش برای پنهان کردن یا تغییر اسناد مربوط به کمکهای تحقیقاتی کرونا تحت پیگرد قرار گرفت. دادستانها میگویند او در یکی از ایمیلهایش توصیه کرده بود مکاتبات حساس از طریق ایمیل شخصی انجام شود تا مشمول قوانین دسترسی عمومی به اطلاعات نشود. مورنس اتهامات را نپذیرفته است.
در ادامه این تحولات، جفری توبنبرگر، سرپرست این مؤسسه، از سمت خود کنار رفت و سپس خبر رسید افبیآی در حال بررسی فعالیتهای «وینسنت مانستر» دیگر ویروسشناس این مؤسسه است. دادستانها او و یکی از همکارانش را به قاچاق غیرقانونی نمونههای ویروس آبله میمونی از جمهوری کنگو به آمریکا و ارائه اطلاعات نادرست به مأموران گمرک متهم کردهاند. این دو پژوهشگر نیز تمامی اتهامات را رد کردهاند.
فعالان مدافع فرضیه نشت آزمایشگاهی این پروندهها را بخشی از روند پاسخگو کردن دانشمندان میدانند. آنها معتقدند تحقیقات موسوم به «افزایش کارکرد» که با هدف مطالعه ویروسها انجام میشود، ممکن است زمینهساز بروز همهگیری کرونا شده باشد و پژوهشگران مسئول باید پاسخگو باشند. سناتور رند پال نیز با همین استدلال، آنتونی فائوچی را برای ادای شهادت به کنگره احضار کرده و گفته است او هنوز «تاوان اقداماتش را نپرداخته است»
با وجود این، نویسنده مقاله تأکید میکند که حتی اگر فرضیه نشت آزمایشگاهی درست باشد، مجازات افراد بهتنهایی مشکل اصلی را حل نمیکند. هنوز قوانین شفاف و جامعی برای نظارت بر پژوهشهای پرخطر زیستی در آمریکا وجود ندارد و نظام نظارتی همچنان با ضعفهای جدی روبهرو است. اگرچه دولت ترامپ وعده داده بود بودجه تحقیقات افزایش کارکرد را محدود کرده و چارچوب جدیدی برای کنترل این پژوهشها تدوین کند، اما بسیاری از این وعدهها هنوز عملی نشدهاند.
نویسنده هشدار میدهد که در غیاب اصلاحات اساسی، سیاستگذاری علمی عملا جای خود را به برخوردهای قضایی داده است؛ وضعیتی که ممکن است به جای افزایش ایمنی زیستی، صرفا به محاکمه دانشمندانی بینجامد که سالها در خط مقدم پژوهشهای پزشکی فعالیت کردهاند.