تبدیل شورای عالی فضای مجازی به شهربازی!
اگر استارلینک فراگیر شود، چه اتفاقی برای اینترنت ایران می‌افتد؟
اظهارات اخیر معاون فناوری و نوآوری وزیر ارتباطات درباره استارلینک، بار دیگر موضوع اینترنت ماهواره‌ای را به یکی از بحث‌های جدی سیاست‌گذاری ارتباطات در ایران تبدیل کرده است.
به گزارش دیروزبان او گفته است دو سال است درباره پیامدهای گسترش استارلینک هشدار داده می‌شود، اما حتی «یک خط سیاست‌گذاری» مشخص در این زمینه تدوین نشده است. این مقام دولتی همچنین نسبت به بی‌اثر شدن بخشی از سازوکارهای فعلی حکمرانی اینترنت در صورت فراگیر شدن استارلینک هشدار داده است.
اما پشت این هشدار یک پرسش مهم‌تر قرار دارد: آیا اساسا استارلینک می‌تواند در ایران فراگیر شود؟
استارلینک همین حالا هم در ایران وجود دارد
پاسخ کوتاه این است که استارلینک در ایران دیگر صرفا یک سناریوی فرضی نیست. اتحادیه بین‌المللی مخابرات در اسناد رسمی خود بارها به فعالیت غیرمجاز پایانه‌های استارلینک در خاک ایران اشاره کرده است. حتی در همین اسناد، ایران اعلام کرده که به دلیل کوچکی و قابل‌حمل بودن تجهیزات و گستردگی جغرافیایی کشور، شناسایی و مکان‌یابی تمام پایانه‌های فعال عملا امکان‌پذیر نیست.
بنابراین مسئله امروز دیگر «آیا استارلینک وارد ایران می‌شود؟» نیست؛ بلکه مسئله، مقیاس استفاده از آن است.
چرا فراگیری هنوز آسان نیست؟
مهم‌ترین مانع، قیمت تجهیزات و هزینه اشتراک است. برای استفاده از استارلینک، برخلاف اینترنت موبایل، کاربر به یک پایانه اختصاصی نیاز دارد. این موضوع هزینه ورود را برای بخش بزرگی از خانوارها بالا می‌برد.
بیشتر بخوانید:
ورود اینترنت استارلینک به امارات رسمی شد | این موضوع چه ربطی به ایران دارد؟
«قاتل استارلینک»؛ درباره سلاح‌های مایکروویو پیشرفته چین
قاچاق شش هزار استارلینک از سوی آمریکا به ایران
روسیه به «استارلینک» حمله می‌کند؟ | نگرانی غرب از تسلیح فضا
از سوی دیگر، استارلینک یک اینترنت موبایلی معمولی نیست که با خرید یک سیم‌کارت بتوان آن را در میلیون‌ها گوشی فعال کرد. پایانه باید برق داشته باشد، آسمان نسبتا باز برای دریافت سیگنال داشته باشد و اشتراک سرویس نیز برقرار باشد.
خود استارلینک نیز در فرایند فعال‌سازی، کشور محل استفاده و آدرس سرویس را در نظر می‌گیرد و فعال‌سازی در کشوری متفاوت از کشور ثبت‌شده می‌تواند با محدودیت مواجه شود.
نقطه ضعف اصلی، همان نقطه قوت است
تفاوت بنیادی اینترنت ماهواره‌ای با شبکه داخلی در این است که مسیر ارتباطی آن الزاما از زیرساخت اپراتورهای ایرانی عبور نمی‌کند. به همین دلیل، ابزارهایی مانند فیلترینگ مبتنی بر شبکه داخلی، محدودیت‌های اپراتورها و برخی سازوکارهای احراز هویت و مدیریت ترافیک، در برابر یک اتصال مستقیم ماهواره‌ای کارکرد متفاوتی پیدا می‌کنند.
همین مسئله دلیل اصلی نگرانی مقام‌های ارتباطی است. معاون وزیر ارتباطات هشدار داده که فراگیری استارلینک می‌تواند بخشی از مدل فعلی حکمرانی فضای مجازی را بی‌اثر کند.
آیا می‌توان جلوی آن را گرفت؟
از نظر فنی، جلوگیری کامل از فعالیت همه پایانه‌ها بسیار دشوار است؛ حتی اسناد رسمی نیز به همین دشواری اشاره دارند. ایران خود اعلام کرده که ابزار و امکان شناسایی تمام پایانه‌های فعال در سراسر کشور را در اختیار ندارد.
اما «دشوار بودن کنترل کامل» به معنای «امکان فراگیری نامحدود» نیست. قیمت تجهیزات، هزینه اشتراک، دسترسی به سخت‌افزار، محدودیت‌های مربوط به فعال‌سازی و احتمال اعمال محدودیت از سوی اپراتور ماهواره‌ای، همگی می‌توانند سرعت گسترش آن را کاهش دهند.
شهربازی یا سیاست‌گذاری؟
به همین دلیل، تعبیر مطرح‌شده درباره تبدیل وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی به «شهربازی» را باید بیشتر به عنوان یک هشدار سیاسی ـ مدیریتی درباره خلأ سیاست‌گذاری دید، نه پیش‌بینی اینکه به‌زودی تمام کاربران ایرانی به استارلینک مهاجرت خواهند کرد.
واقعیت این است که فراگیر شدن استارلینک در ایران از نظر فنی ممکن است، اما در شرایط فعلی فراگیر شدن آن به معنای جایگزین شدن سریع اینترنت ماهواره‌ای با اینترنت زمینی نیست. احتمالا در کوتاه‌مدت، استارلینک بیشتر به عنوان یک مسیر موازی و مقاوم در برابر اختلال و محدودیت اینترنت داخلی عمل خواهد کرد.
با این حال، هرچه تجهیزات ارزان‌تر، دسترسی به آنها آسان‌تر و استفاده از اینترنت ماهواره‌ای گسترده‌تر شود، مسئله از یک فناوری حاشیه‌ای به یک موضوع جدی حکمرانی تبدیل خواهد شد. به همین دلیل، سؤال اصلی برای سیاست‌گذار دیگر «چگونه استارلینک را نادیده بگیریم؟» نیست؛ بلکه این است که برای فناوری‌ای که بخشی از آن عملا از کنترل شبکه زمینی خارج است، چه سیاستی باید داشت.