چگونه ژاپن ۳ میلیون نفر را در پنج سال از دست داد؟

به گزارش دیروزبان، این رقم در مقایسه با ۱۲۶.۱ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰، بزرگترین افت از زمان آغاز سرشماری در سال ۱۹۲۰ محسوب می‌شود. جمعیت ژاپن در سال ۲۰۰۸ با ۱۲۸ میلیون نفر به اوج خود رسید و بر اساس پیش‌بینی‌ها، این روند نزولی تا سال ۲۰۷۰ به ۸۷ میلیون نفر ادامه خواهد یافت. هم‌اکنون، جمعیت ژاپن تقریباً به اندازه سال ۱۹۸۹ بازگشته است.

برای دهه‌ها، دولت ژاپن سعی کرده با تشویق جوانان به فرزندآوری، با بحران سالخوردگی جمعیت مقابله کند، اما این تلاش‌ها نتیجه‌بخش نبوده است. در حال حاضر، به ازای هر تولد، دو مرگ ثبت می‌شود و ژاپن به یکی از پایین‌ترین نرخ‌های باروری در جهان تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند ژاپن پیش‌راهنمای مشکلات جمعیتی است که به زودی سایر کشورهای توسعه‌یافته را نیز درخواهد نوردید. این کاهش جمعیت هم‌اکنون رشد اقتصادی را محدود کرده، به سیستم بهداشت و درمان فشار آورده و باعث کمبود نیروی کار شده است.

داده‌های سرشماری نشان می‌دهد بحران جمعیتی اکنون تقریبا به تمام نقاط ژاپن رسیده است. از ۴۷ استان کشور، ۴۵ استان در سال ۲۰۲۵ کاهش جمعیت را گزارش کرده‌اند و نرخ این کاهش رو به شتاب است. استان‌های آکیتا و آئوموری در شمال ژاپن که جزو کهنسال‌ترین ساکنان را دارند، بیشترین آسیب را دیده‌اند. از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، جمعیت این مناطق حدود ۸ درصد کاهش یافته است، چراکه جوانان به دلیل دستمزدهای راکد و زمستان‌های سخت، منطقه را ترک می‌کنند.

روستاهای ژاپن با خروج جوانان به شهرهای بزرگی مانند توکیو، اوزاکا و ناگویا در حال خالی شدن هستند. در بسیاری از مناطق روستایی، مدارس به خانه‌های سالمندان و مراکز اجتماعی تبدیل می‌شوند. میلیون‌ها خانه خالی مانده، ادارات دولتی و بیمارستان‌ها کوچک می‌شوند و خطوط قطار تعطیل می‌گردند. گشودن درهای ژاپن به روی مهاجران خارجی می‌تواند این کاهش را جبران کند، اما دولت همواره رویکردی محتاطانه در قبال مهاجرت داشته است. اخیرا نیز سیاست‌مداران و مفسران ملی‌گرا با دستورکار «ژاپن اول» قدرت بیشتری یافته‌اند.

پروفسور جیمز ریمو، جامعه‌شناس دانشگاه پرینستون، می‌گوید: «ژاپن اکنون به سطحی رسیده که این نوع کاهش در کوتاه‌مدت یا میان‌مدت قابل بازگشت نیست. بدون مهاجرت گسترده، این اتفاق به سادگی رخ نخواهد داد.» با این حال، نقاط امیدوارکننده‌ای نیز در سرشماری دیده می‌شود. اوکیناوا که بالاترین نرخ باروری (۱.۵ فرزند به ازای هر زن) را دارد، رشد جمعیتی اندکی داشته است. همچنین منطقه کلان‌شهری توکیو (شامل توکیو و استان‌های کاناگاوا، سایتاما و چیبا) با ۳۷ میلیون نفر جمعیت، حدود ۳۰ درصد از کل جمعیت ژاپن را در خود جای داده و رشد اندکی داشته است. خود توکیو با ۱۴.۲ میلیون نفر، بیش از ۱ درصد رشد کرده که عمدتا ناشی از هجوم دانشجویان و نیروی کار جوان است.

پیش‌بینی می‌شود مشکلات ژاپن در دهه‌های آینده وخیم‌تر شود. یافتن نیروی کار برای اداره مدارس، بیمارستان‌ها، ادارات پلیس و ایستگاه‌های قطار دشوارتر خواهد شد و احتمالاً جوانان کافی برای پرداخت مالیات مورد نیاز جهت حمایت از بازنشستگان وجود نخواهد داشت. پروفسور ریمو در پایان گفت: «کشورهای بیشتری در آسیا و سایر نقاط جهان سطوح مشابهی از زوال جمعیت را تجربه خواهند کرد. ژاپن فقط در خط مقدم است و خیلی بیشتر از دیگران با این پدیده دست و پنجه نرم می‌کند.»