آیا آمریکا میتواند کنترل جزایر جنوبی را به دست بگیرد؟
نیروهای آمریکایی در روزهای اخیر جزایر قشم، کیش و ابوموسی را هدف حملات خود قرار دادهاند؛ بخشی از یک کارزار فزاینده که شهرهای بندری جنوب ایران، از جمله بندرعباس، را نیز دربر گرفته است.
به گزارش دیروزبان به نقل از الجزیره، این حملات بار دیگر پرسشی را که از هفتههای نخست جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران مطرح شده بود، زنده کرده است: آیا واشنگتن در حال آماده شدن برای تصرف بخشی از خاک ایران است؟
در ماه اسفند، یک ماه پس از آغاز جنگ، دو مقام ناشناس آمریکایی به روزنامه واشنگتنپست گفته بودند وزارت دفاع آمریکا در حال آمادهسازی حمله به جزیره خارک است؛ جزیرهای که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از طریق پایانه آن انجام میشود. همین اظهارات باعث گمانهزنی درباره احتمال اجرای یک عملیات زمینی شد.
پس از امضای یادداشت تفاهم میان دو طرف در ۱۷ ژوئن، صحبتها درباره تصرف جزایر کاهش یافت، اما پس از آنکه دونالد ترامپ، در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز حاضر نشد احتمال چنین عملیاتی را رد کند، این سناریو دوباره مطرح شد.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تصرف جزایر ایران گفت: «نمیتوانم چنین چیزی را به شما بگویم، چون اگر بگویم، کار احمقانهای کردهام.» اما آیا این فقط یک تهدید سیاسی است یا امکان اجرای آن وجود دارد؟
توان نظامی آمریکا برای تصرف جزایر
آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، میگوید آمریکا از نظر نظامی توانایی تصرف جزایر ایران را دارد. به گفته او، اگر واشنگتن قدرت کافی هوایی، دریایی و آبیخاکی به کار گیرد و آماده پذیرش پیامدهای تشدید تنش باشد، میتواند یک جزیره کوچک ایرانی را تصرف کند.
آمریکا حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی در خاورمیانه مستقر دارد؛ نیروهایی که در پایگاههای بزرگ دائمی و همچنین مراکز کوچکتر منطقهای حضور دارند.
نادر هاشمی، استاد سیاست خاورمیانه در دانشگاه جورجتاون، نیز معتقد است آمریکا علاوه بر تصرف، توانایی اشغال و پشتیبانی لجستیکی از چنین مناطقی را دارد. اما پرسش اصلی از نظر او این است: هزینه چنین اقدامی چقدر خواهد بود؟
کریگ تأکید میکند تصرف موقت یک جزیره با نگه داشتن آن تفاوت زیادی دارد. به گفته او، قشم به دلیل وسعت زیاد و نزدیکی مستقیم به خاک اصلی ایران، هدف بسیار دشوارتری خواهد بود.
جزایر کوچکتر مانند هنگام ممکن است راحتتر تصرف شوند، اما همچنان در برد توپخانه، پهپادها، موشکها و حملات قایقهای کوچک ایران قرار دارند. او میگوید تصرف همزمان چند جزیره دیگر یک عملیات گسترده آبیخاکی خواهد بود، نه یک حمله محدود.
عملیات پرهزینه و خطرناک
کریگ برآورد میکند یک عملیات محدود برای تصرف جزایر دستکم به پنج تا ۱۰ هزار نیروی نظامی نیاز خواهد داشت؛ نیروهایی شامل سربازان رزمی، واحدهای پدافند هوایی، مهندسان، نیروهای لجستیکی، پزشکی و فرماندهی.
این نیروها در معرض حملات مستقیم از خاک ایران قرار خواهند داشت. کشتیهای تدارکاتی، شناورهای پیادهکننده و بالگردها باید از مسیرهایی عبور کنند که میتواند هدف موشکها، پهپادها، مینهای دریایی و توپخانه ایران باشد.
کریگ میگوید ایران الزاما مجبور نیست فورا برای بازپسگیری جزایر اقدام کند؛ بلکه میتواند با حملات مستمر، این مناطق را به مواضعی پرهزینه و از نظر سیاسی شرمآور برای آمریکا تبدیل کند.
به گفته او، حتی اگر آمریکا بتواند نیروهای خود را تأمین کند، این کار نیازمند حفاظت دائمی دریایی، برتری هوایی و سرکوب مداوم سامانههای دفاعی ایران خواهد بود. در چنین شرایطی، عملیاتی که با هدف حفاظت از کشتیرانی آغاز شده، میتواند به یک تعهد نظامی طولانیمدت تبدیل شود.
هاشمی نیز میگوید نسبت به احتمال چنین اقدامی بسیار بدبین است، بهخصوص درباره جزیره خارک. او معتقد است تلفات احتمالی نیروهای آمریکایی و واکنش داخلی، بهویژه در میان پایگاه سیاسی ترامپ، میتواند هزینه سیاسی بزرگی ایجاد کند و یادآور جنگ عراق باشد.
تحلیلگران میگویند حتی اشغال خاک اصلی ایران از نظر تئوری ممکن است، اما از نظر سیاسی تقریبا غیرقابل تصور است؛ زیرا پیامدهای بیثباتکننده گستردهای برای خاورمیانه و روابط آمریکا با کشورهای عربی خواهد داشت.
مشکل اصلی آمریکا: پدافند ایران
برای تصرف هر جزیره، آمریکا ابتدا باید توان دفاعی ایران را سرکوب کند. اما کریگ میگوید حملات هوایی بهتنهایی قادر نیست این تواناییها را برای همیشه نابود کند.
بسیاری از سامانههای راداری، موشکهای ساحلی، پایگاههای پهپادی و مراکز فرماندهی متحرک، پنهانشده یا در مناطق داخلی مستقر هستند.
به گفته او، آمریکا میتواند تهدیدها را برای انجام عملیات فرود کاهش دهد، اما حفظ این وضعیت نیازمند یک کارزار نظامی دائمی خواهد بود.
کریگ معتقد است نقطه ضعف اصلی این طرح آن است که ایران برای تهدید کشتیرانی در خلیج فارس نیازی به داشتن جزایر ندارد؛ زیرا موشکها و پهپادهایش را میتواند از خاک اصلی شلیک کند.
او هشدار میدهد اگر هدف واقعی، جلوگیری کامل از توان ایران برای بستن یا مختل کردن تردد در تنگه هرمز باشد، آمریکا باید بخش بزرگی از سواحل جنوبی ایران را هدف قرار دهد؛ و در آن صورت، دیگر موضوع فقط تصرف چند جزیره نخواهد بود، بلکه آغاز یک جنگ زمینی بزرگتر خواهد بود.
به باور هاشمی، چنین سناریویی در حال حاضر بیشتر در سطح نظریه مطرح است تا یک احتمال عملی. اجرای آن نیازمند کارزاری بسیار گستردهتر از حملات کنونی خواهد بود؛ به همین دلیل او همچنان معتقد است واشنگتن به سمت چنین مسیری حرکت نمیکند.