صدور حکم بازداشت غیابی برای دختر منتقد پوتین

به گزارش دیروزبان دادگاهی در مسکو به تازگی اعلام کرده که ژانا نمتسوا به دلیل همکاری با «بنیاد آزادی بوریس نمتسوف» تحت پیگرد قضایی قرار گرفته است؛ نهادی که اکنون از سوی کرملین در فهرست «سازمان‌های نامطلوب» جای دارد.

این اقدام، بخشی از یک استراتژی سیستماتیک برای خنثی‌سازی فعالیت‌های مدنی است که از بیرون مرزهای روسیه هدایت می‌شوند. «سازمان نامطلوب» برچسبی است که مسکو در سال‌های اخیر به ابزاری قدرتمند برای سرکوب تبدیل کرده است. طبق قوانین روسیه، هرگونه فعالیت، حمایت یا تأمین مالی این سازمان‌ها می‌تواند مجازات‌های حبس سنگینی – از پنج تا شش سال – به همراه داشته باشد. مقام‌های کرملین مدعی‌اند این نهادها «امنیت ملی» را تهدید می‌کنند، اما ناظران بین‌المللی آن را بخشی از تلاش گسترده برای محدود کردن صدای منتقدان و فعالان حقوق بشر می‌دانند.

ژانا نمتسوا که پس از ترور هولناک پدرش در سال ۲۰۱۵ روسیه را به مقصد اروپا ترک کرد، در واکنش به این حکم با لحنی کنایه‌آمیز نوشت: «حالا دیگر مشهور شده‌ام.» بنیاد او که دفتر مرکزی آن در شهر بن آلمان قرار دارد، سال‌هاست در مسیر پاسداری از میراث سیاسی پدرش و ترویج آزادی‌های مدنی در روسیه فعالیت می‌کند. اگرچه این حکم بازداشت در عمل تأثیری بر فعالیت‌های ژانا در اروپا نخواهد داشت، اما محدودیت‌های جدی برای تردد او به کشورهای همسو با روسیه ایجاد کرده و نمادی از دست‌درازی کرملین به خارج از مرزها برای مرعوب کردن مخالفان است.

صدور این حکم همچنین دریچه‌ای است به سوی پرونده‌ای که پس از یک دهه همچنان زخمی باز بر پیکره سیاست روسیه است. بوریس نمتسوف در سال ۲۰۱۵، در حالی که در نزدیکی کاخ کرملین قدم می‌زد و بر روی گزارشی پیرامون نقش ارتش روسیه در بحران اوکراین کار می‌کرد، با گلوله‌هایی مستقیم ترور شد. اگرچه دادگاهی در سال ۲۰۱۷ چند فرد چچنی را به عنوان عاملان اجرایی این قتل محکوم کرد، اما جامعه مدنی روسیه و نزدیکان نمتسوف همواره بر این باور بوده‌اند که آمران اصلی و طراحان پشت‌پرده این ترور سیاسی هرگز به دست عدالت سپرده نشده‌اند.

اقدام اخیر دستگاه قضایی روسیه نشان می‌دهد که کرملین نه تنها تمایلی به بسته شدن پرونده میراث نمتسوف ندارد، بلکه همچنان با نگاهی امنیتی به هرگونه تلاش برای زنده نگه داشتن یاد و راه او می‌نگرد. این حکم بازداشت، فراتر از یک رویه حقوقی، پیامی است خطاب به مخالفان تبعیدی: کرملین حتی در دهمین سال پس از مرگ نمتسوف، همچنان حضور سایه او را بر فضای سیاسی کشور خطری می‌بیند که باید با فشار قضایی، سرکوب یا دست‌کم با برچسب «نامطلوب بودن» خنثی شود. در این تقابل فرسایشی، پرونده نمتسوف حالا از یک ترور شخصی به یک نزاع سیاسی بی‌‌پایان تبدیل شده است که مرزهای جغرافیایی را نیز درنوردیده است.