چرا تهران ممکن است دست به اقدام نظامی بزند؟

به گزارش دیروزبان به نقل از فارین پالیسی،  عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، اعلام کرد صادرات نفت ایران به دلیل محاصره دریایی آمریکا تقریبا متوقف شده و صنایع کشور نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد ارز کمتری در اختیار دارند. به گفته او، وضعیت اقتصادی حتی از دوره فشار حداکثری آمریکا در سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ نیز دشوارتر شده است.

همزمان، دونالد ترامپ کارزار تازه‌ای را با عنوان «جنگ اقتصادی و انزوای بی‌سابقه» علیه ایران اعلام کرد و هشدار داد هر کشوری که به تهران «هر نوع شریان حیاتی» ارائه کند، با پیامدهای اقتصادی سنگینی روبه‌رو خواهد شد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز گفت محاصره دریایی با شدیدترین تحریم‌هایی که واشنگتن تاکنون اعمال کرده، همراه خواهد شد.

پایان صبر راهبردی؟

فارن پالیسی می‌نویسد ایران سال‌ها در برابر فشار آمریکا و اسرائیل از رویکردی موسوم به «صبر راهبردی» استفاده کرده بود. تهران معمولا به حملات پاسخ می‌داد، اما تلاش می‌کرد دامنه واکنش را محدود نگه دارد تا از وقوع جنگی تمام‌عیار فعلا جلوگیری شود.

اما این سیاست در نهایت نتوانست از گسترش جنگ جلوگیری کند. پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند که به شهادت شماری از فرماندهان ارشد نظامی و چهره‌های سیاسی ایران انجامید، تهران به این نتیجه رسید که موضوع دیگر صرفا مدیریت فشار نیست. در واکنش، ایران به پایگاه‌ها و زیرساخت‌های آمریکا در منطقه حمله کرد و تنگه هرمز را بست.

اکنون محاصره دریایی آمریکا وضعیت مشابهی ایجاد کرده است. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا گفت نیروی دریایی این کشور می‌تواند محاصره را برای مدت نامحدود ادامه دهد. این رسانه نزدیک به وزارت خارجه آمریکا مدعی است برای تهران، هر روز ادامه این وضعیت به معنای درآمد نفتی کمتر، دسترسی محدودتر به ارز خارجی و آسیب بیشتر به اقتصادی است که از قبل نیز تحت فشار شدید قرار دارد.

تغییر لحن تهران

در هفته‌های اخیر نشانه‌های متعددی از تغییر رویکرد ایران دیده شده است. فرمانده سپاه، پس از انتصاب خود بر ضرورت «بازدارندگی حداکثری» و آمادگی برای عملیات تهاجمی قدرتمند تأکید کرد. مقام‌های دیگر نیز از ضرورت ایجاد توانایی انجام عملیات در خاک دشمن سخن گفته‌اند.

یک مقام ارشد ایرانی نیز در گفت‌وگو با رویترز هشدار داده است که در صورت شکست دیپلماسی، ایران به سمت موضعی «کاملا تهاجمی» حرکت خواهد کرد و برای شکستن محاصره آمریکا آماده حمله‌ای «به‌موقع و دقیق» است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز گفته است راهبرد دفاعی کشور تغییر کرده و ایران امروز دیگر همان ایران پیش از جنگ نیست.

حتی برخی اقتصاددانان و چهره‌های نزدیک به ساختار سیاسی ایران که پیش‌تر بر مدیریت دوره‌ای طولانی از «نه جنگ و نه صلح» تأکید داشتند، اکنون از ضرورت پاسخ نظامی سخن می‌گویند.

تهدید علیه انرژی منطقه

بخشی از تصمیمات تهران مستقیما به انرژی و زیرساخت‌های منطقه مربوط می‌شود. برخی رسانه‌های ایرانی پیشنهاد حمله به مراکز تجاری و تأسیسات نفتی کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی را مطرح کرده‌اند.

برخی همچنین به کشورهای حاشیه خلیج فارس هشدار داده‌اند که کمک به عملیات نظامی آمریکا به معنای ورود آنها به جنگ با ایران خواهد بود.

محسن رضایی نیز هشدار داده اگر کشورهای منطقه در کارزار اقتصادی آمریکا مشارکت کنند، ایران آنها را دشمن تلقی خواهد کرد و منافعشان را هدف قرار خواهد داد. او حتی گفته است تهران می‌تواند مانع عبور «حتی یک قطره نفت» از خلیج فارس شود. گزارش دیگری نیز حاکی از آن است که ایران در صورت ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا، حمله به کابل‌های فیبر نوری زیر دریای هرمز را بررسی کرده است.

خطر یک جنگ بزرگ‌تر

به ادعای فارین پالیسی، این اظهارات لزوما به معنای وجود یک برنامه مشخص برای حمله نیست، اما نشان می‌دهد بحث درباره تغییر راهبرد ایران جدی‌تر شده است. اختلال در کشتیرانی یا زیرساخت‌های انرژی منطقه می‌تواند قیمت نفت و بنزین را افزایش دهد و فشار سیاسی بر ترامپ، به‌ویژه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، را بیشتر کند.

با این حال، چنین اقدامی می‌تواند «جعبه پاندورا» را باز کند. آمریکا ممکن است در پاسخ، عملیات گسترده‌تری انجام دهد و دو کشور بار دیگر وارد جنگی تمام‌عیار شوند.