ماجرای پیامک کشت خشخاش
صعود در جدول دود | ۳۰ درصد دانش آموزان سیگاریاند | صدرنشین مواد مصرفی ایران چیست؟
اعتیاد در ایران نه تنها یک معضل بهداشتی، بلکه یک «ابربحران» است که سالانه ۱۲۰ هزار میلیارد تومان از بودجه کشور را میبلعد؛ رقمی که تنها بخش مالی ماجراست و داغهای انسانی، فروپاشی خانوادهها و هدر رفتن سرمایههای جوانی در این عدد مستتر است.
به گزارش دیروزبان، در حالی که کارشناسان در سومین کنگره بینالمللی اعتیاد در یزد گرد هم آمدهاند تا راهحلهای تازهای بیابند، واقعیتهای میدانی نشان میدهد که جبهه مبارزه با مواد مخدر روز به روز پیچیدهتر و نگرانکنندهتر میشود.
«سیگار»؛ دروازه ورود به سیاهی
دکتر سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، در حاشیه این کنگره آماری تکاندهنده را مطرح کرد: نفوذ مصرف سیگار به عنوان «دروازه اعتیاد» در ۲۰ تا ۳۰ درصد از جمعیت ۱۶ میلیونی دانشآموزان کشور. این آمار یعنی میلیونها نوجوان ایرانی در آستانه ورود به چرخهای هستند که بازگشت از آن، هم پرهزینه است و هم دشوار. نکته قابل تأمل اینجاست که اعتیاد دیگر تنها در حاشیه شهرها یا در میان طبقات کمبرخوردار لانه نکرده، بلکه «نخبگان و تحصیلکردگان» نیز به بخشی از قربانیان این پدیده تبدیل شدهاند.
معمای «کشت خشخاش»؛ واقعیت یا شایعه؟
در ماههای اخیر، پیامکها و شایعاتی مبنی بر آغاز کشت قانونی خشخاش در کشور، افکار عمومی را ملتهب کرد. بسیاری این خبر را به معنای تغییر سیاستهای کلان کشور در قبال مواد مخدر تفسیر کردند. اما دکتر عباسی با تکذیب صریح این شائبه، توضیحی فنی ارائه کرد: «آنچه در جریان است، نه کشت خشخاش سنتی، بلکه کشت شقایق اولیفرا است.»
بیشتر بخوانید:
هشدار مرگبار درباره قرصهای روانگردان با چهره «دونالد ترامپ»!
ترکیه فهرست خوانندههای معتاد را منتشر کرد!
من ۲۰ سال «علف» کشیدم | کاش در ۱۳ سالگی این چیزها را میدانستم
سلاخ دود و دَم | محاکمه رئیسجمهوری که معتادان را میکُشت
تفاوت این دو در «پروانه و نظارت» است؛ شقایق اولیفرا تنها در محیطهای کنترلشده و با نظارت مستقیم وزارت بهداشت، جهاد کشاورزی و ستاد مبارزه با مواد مخدر کشت میشود تا مواد اولیه داروهای مسکن و مخدرهای دارویی (مانند مورفین صنعتی) تأمین شود. این اقدام با هدف بینیاز شدن از واردات و قطع وابستگی به مواد اولیه غیرقانونی صورت میگیرد و نباید با آزاد شدن کشت خشخاش اشتباه گرفته شود.
سیمای مصرف مواد مخدر؛ از سنتی تا صنعتی
مطالعات و دادههای اخیر نشان میدهد که الگوی مصرف در ایران دستخوش تغییرات بنیادین شده است. اگرچه «تریاک» همچنان در صدر مواد مصرفی ایرانیان قرار دارد، اما «شیشه» (متآمفتامین) و مشتقات جدید آن به سرعت جای خود را در میان جوانان باز کردهاند. در سالهای اخیر، موج گستردهای از مصرف «گُل» (کانابیس تغییریافته) در میان جمعیت دانشجویی و دانشآموزی مشاهده شده که به دلیل باور غلط «کمخطر بودن»، به شدت در حال گسترش است. ورود روزانه انواع روانگردانهای جدید با نامهای فریبنده و بستهبندیهای نوظهور، سیستم نظارتی را با چالشهای بیسابقهای مواجه کرده است.
چرا معتادان بازمیگردند؟
بخش دیگری از انتقادهای کارشناسان در کنگره یزد به «چرخه معیوب درمان» بازمیگردد. درمان اعتیاد در ایران عمدتا «دارومحور» است و به دو مرحله حساس پیش از درمان (پیشگیری) و پس از درمان (حمایت و بازگشت به جامعه) بیتوجهی شده است.
عباسی با اذعان به این ضعف، از تغییر پروتکلهای دارویی خبر داد که با رویکرد «کاهش تدریجی میل به مصرف» و «جلوگیری از رفتارهای پرخطر» طراحی شدهاند. با این حال، تا زمانی که نگاه جامعه به بهبودیافتگان تغییر نکند و زیرساختهای «حمایت پس از درمان» (مانند ایجاد مراکز امید و زندگی) تقویت نشود، نرخ لغزش و بازگشت به اعتیاد همچنان بالا خواهد ماند.
ایران در مسیر «تکلیف اجتماعی» دشواری قرار دارد. مبارزه با اعتیاد تنها با پلمب کردن یا افزایش جریمه حل نمیشود. ۳۰۰ نوع ماده مخدر و روانگردان که روزانه در حال تغییر چهره هستند، حریفانی قدرتمندند. اگر دولت، نهادهای مدنی و خانوادهها نتوانند «دریچههای ورود» را در مدارس و دانشگاهها مسدود کنند، هزینههای ۱۲۰ هزار میلیاردی در سالهای آینده به ارقامی غیرقابلتصور تبدیل خواهد شد که نه تنها سرمایههای انسانی، بلکه آینده جمعیتی کشور را نیز تهدید میکند.