چرا طلاق زنان بعد از ۵۰ سالگی مُد شده است؟
پس از سالها تحمل فشارهای خانوادگی و ایفای نقش سنتی همسر و مادر، شمار فزایندهای از زنان بالای ۵۰ سال در کشورهای آسیایی تصمیم میگیرند به ازدواجهای طولانی اما ناموفق خود پایان دهند؛ پدیدهای که از آن با عنوان «طلاق خاکستری» یاد میشود.
به گزارش دیروزبان، کارشناسان معتقدند این روند نهتنها ساختار خانواده را دگرگون میکند، بلکه چالشهای تازهای را نیز برای جوامعی که با سالمندی جمعیت روبهرو هستند، به وجود آورده است.
برای زنانی مانند «ایکو تویاما» در ژاپن که در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ بزرگ شدهاند، طلاق زمانی عملی ناپسند و همراه با انگ اجتماعی بود. بسیاری از زنان آن نسل سالها در ازدواجهایی باقی ماندند که رضایت چندانی از آن نداشتند، زیرا از نظر مالی به همسران خود وابسته بودند و جامعه نیز از آنان انتظار داشت زندگی مشترک را به هر قیمتی حفظ کنند.
اما امروز شرایط تغییر کرده است. افزایش امید به زندگی، استقلال مالی بیشتر زنان، گسترش فرصتهای شغلی و کاهش نگاه منفی به طلاق باعث شده بسیاری از زنان احساس کنند هنوز زمان کافی برای آغاز فصلی تازه از زندگی خود دارند.
در ژاپن، کرهجنوبی، چین و دیگر کشورهای شرق آسیا، روند طلاق در میان سالمندان رو به افزایش است. پژوهشگران میگویند بسیاری از این زنان پس از بازنشستگی همسرانشان یا زمانی که فرزندان از خانه رفتهاند، تصمیم میگیرند رابطهای را که سالها تنها به خاطر مسئولیتهای خانوادگی حفظ کرده بودند، پایان دهند.
به گفته متخصصان، زنان نسلهای گذشته اغلب مسئولیت اصلی مراقبت از فرزندان، سالمندان خانواده و امور خانه را بر عهده داشتند، در حالی که همسرانشان بیشتر وقت خود را صرف کار میکردند. اکنون که این زنان به سالهای پایانی عمر نزدیک شدهاند، بسیاری دیگر تمایلی ندارند باقی عمر خود را در روابطی سپری کنند که احساس رضایت یا احترام در آن وجود ندارد.
در چین نیز تغییرات اجتماعی و اصلاح قوانین طلاق، همراه با افزایش مشارکت اقتصادی زنان، به رشد این پدیده کمک کرده است. هرچند دولت چین در سالهای اخیر با اجرای دوره اجباری «فرصت بازنگری» تلاش کرده از افزایش طلاق جلوگیری کند، اما کارشناسان میگویند این اقدامات نتوانسته میل بسیاری از زنان به استقلال را متوقف کند.
با این حال، طلاق در سنین بالا همیشه به معنای زندگی آسانتر نیست. بسیاری از زنان پس از جدایی با کاهش درآمد، مشکلات بازنشستگی و تنهایی روبهرو میشوند. در کشورهای آسیایی که هنوز نظامهای حمایتی از سالمندان به اندازه کافی توسعه نیافته، زنان مطلقه سالمند بیش از دیگران در معرض آسیبهای اقتصادی قرار دارند.
از سوی دیگر، افزایش طلاقهای خاکستری، دولتها را با پرسشهای تازهای درباره آینده مراقبت از سالمندان مواجه کرده است. در گذشته، همسر یا فرزندان مهمترین تکیهگاه افراد سالخورده بودند، اما با افزایش جدایی در سنین بالا، نیاز به خدمات اجتماعی و مراقبتی بیش از گذشته احساس میشود.
جامعهشناسان تأکید میکنند که این روند صرفاً نشانه فروپاشی خانواده نیست، بلکه بازتاب تغییر نگرش زنان نسبت به مفهوم خوشبختی و کیفیت زندگی است. بسیاری از زنانی که امروز تصمیم به طلاق میگیرند، معتقدند ترجیح میدهند سالهای باقیمانده عمر خود را با آرامش، استقلال و آزادی بیشتری سپری کنند، حتی اگر این مسیر با دشواریهای مالی و اجتماعی همراه باشد.
به باور کارشناسان، «طلاق خاکستری» در آسیا دیگر یک استثنا نیست، بلکه به پدیدهای اجتماعی تبدیل شده که هم از تغییر جایگاه زنان خبر میدهد و هم دولتها را ناچار میکند سیاستهای خود را برای حمایت از سالمندان و خانوادهها بازنگری کنند.