تو باید بیشتر زیبا بشوی | وقتی زیبایی تبدیل به شغل میشود
دختر نوجوان مقابل آینه میایستد؛ اسفنج آرایشی را روی پوستش میکشد، دور چشمها و پرههای بینی کانسیلر میزند، با مداد کانتور خط فک و استخوان گونه را برجسته میکند و بعد، با چند لایه رژگونه و پودر تثبیت، چهرهای میسازد که بیشتر شبیه یک پروژه کامل زیبایی است تا آرایشی روزمره.
به گزارش دیروزبان، ابروها دوباره طراحی میشوند، ریمل چند بار روی مژهها مینشیند، هایلایتر برق میاندازد و در پایان اسپری فیکس همهچیز را سر جایش نگه میدارد. سوفیا میگوید این کار برای او فقط آرایش نیست؛ راهی است برای رسیدن به اعتمادبهنفس. او گاهی برای آماده شدن پیش از مدرسه از ساعت ۵:۳۰ صبح بیدار میشود.
زیبایی؛ از انتخاب شخصی تا استاندارد جهانی
سوفیا، نوجوانی از مجتمع مسکونیای در نزدیکی مونیخ، تنها نمونهای از نسلی نیست که ظاهر را به بخشی جدی از هویت روزانه خود تبدیل کرده است. میلیونها دختر و پسر جوان در سراسر جهان، تحت تأثیر شبکههای اجتماعی، با دقت و وسواس چهره و بدن خود را میسازند و بازسازی میکنند؛ گویی زیبایی نه یک ویژگی طبیعی، بلکه مهارتی آموختنی و قابل ارتقا است.
این وسواس البته محدود به نوجوانان نیست. پژوهشی با مشارکت حدود ۹۳ هزار نفر از ۹۳ کشور نشان داده که مردم به طور متوسط روزانه چهار ساعت از وقت خود را صرف رسیدگی به ظاهر میکنند؛ از آرایش و مدل مو گرفته تا مراقبتهای پوستی، نظافت شخصی و ورزشهایی که هدف اصلیشان بهتر دیده شدن است. در این میان، زنان بهطور میانگین ۲۴ دقیقه بیشتر از مردان برای ظاهر خود وقت میگذارند.
صنعتی که از نفت و خودرو عقب نمانده است
نتیجه این تغییر فرهنگی، رشد انفجاری بازار زیبایی و تندرستی بوده است. شرکتهای بزرگ مشاورهای مانند مککینزی ارزش بازار زیبایی را ـ بدون احتساب بخش سلامت ـ حدود ۵۸۰ میلیارد دلار برآورد کردهاند و پیشبینی میکنند این بازار تا سال ۲۰۲۷ حدود ۶ درصد رشد کند؛ سرعتی که از بسیاری از صنایع سنتی بالاتر است.
در آلمان نیز این روند کاملا محسوس است. هزینهکرد برای لوازم آرایشی و خدمات زیبایی بالا رفته و مداخلات پزشکی برای تغییر ظاهر نیز رواج بیشتری یافتهاند. جراحیهای سینه، بوتاکس، جراحی پلک و تزریق فیلر از پرتقاضاترین اقدامات زیبایی هستند. در سطح جهانی نیز شمار اقدامات زیبایی توسط جراحان پلاستیک طی چهار سال گذشته بیش از ۴۰ درصد افزایش یافته است.
وقتی زیبایی به سرمایه تبدیل میشود
اما زیبایی امروز تنها یک دغدغه فردی نیست؛ به یک دارایی اقتصادی بدل شده است. سوفیا که بیش از ۴۰۰ هزار دنبالکننده در تیکتاک دارد، از همین مسیر درآمد کسب میکند. او ویدئوهای «با من آماده شو» منتشر میکند، از برندهای آرایشی محصولات رایگان میگیرد و برای هر همکاری تبلیغاتی بین دو تا هفت هزار یورو دریافت میکند. در ماههای خوب، درآمدش از مجموع درآمد والدینش هم بیشتر میشود.
این پدیده در مطالعات اجتماعی با عنوان شغل زیبایی شناخته میشود؛ یعنی زمانی که ظاهر دیگر صرفا یک انتخاب شخصی نیست، بلکه به سرمایهای قابل تولید، مصرف و فروش تبدیل میشود. بخشی از درآمد سوفیا دوباره صرف همان چرخه میشود: باشگاه، لباس، مژه، ناخن و مو.
امتیاز زیبایی و فشار مقایسه
در کنار این اقتصاد پررونق، مفهومی به نام «امتیاز زیبایی» هم نقش مهمی دارد؛ اینکه افراد جذابتر در بسیاری از موقعیتها، از استخدام گرفته تا تعاملات روزمره، با پیشفرضهای مثبتتری روبهرو میشوند. هدر ویدوز، فیلسوف بریتانیایی، میگوید استانداردهای زیبایی امروز بیش از هر زمان دیگری جهانی و سختگیرانه شدهاند؛ ترکیبی از لبهای حجیم، موهای پرپشت، گونههای برجسته، چشمهای بادامی، مژههای بلند و اندام عضلانی؛ مجموعهای که تقریبا هیچکس بهطور طبیعی همه آن را ندارد.
برای همین، حتی کسانی که از نظر عمومی «زیبا» محسوب میشوند نیز اغلب از خود راضی نیستند. استفانی گیزینگر، مدل آلمانی، میگوید با دیدن عکسهایش همیشه چیزی برای نفرت پیدا میکند.
دوربینی که واقعیت را هم عوض میکند
در سوی دیگر، فناوری هم به این فشار دامن زده است. گولجان دمیر، زنی ۳۰ ساله در دوسلدورف، برای تزریق فیلر بینی و لب اقدام کرده؛ در حالی که شاید نداند دوربین جلوی گوشیهای هوشمند و وبکمها میتوانند چهره، بهویژه بینی، را دچار اعوجاج کنند. انسان امروز بیش از هر نسل دیگری تصویر خود را روی صفحه میبیند، آن هم در قابهایی که همیشه منصفانه نیستند.
و شاید دقیقا همین مواجهه دائمی با نسخههای ویرایششده و نورپردازیشده از چهرهها، یکی از دلایل اصلی باشد که چرا زیبایی در جهان معاصر از یک میل شخصی، به یک کار تماموقت تبدیل شده است.