«خانههایتان ویران خواهد شد، خانوادهتان کشته خواهند شد» | آمریکا میلیونها بروشور تبلیغاتی جنگ پخش کرد | آیا آنها مؤثر هستند؟
نمایشگاهی تازه در مرکز فرهنگی «پایونیر ورکس» در بروکلین نیویورک، توجهها را به یکی از کمتر شناختهشدهترین ابزارهای جنگی آمریکا جلب کرده است: میلیونها اعلامیه کاغذی که ارتش ایالات متحده در طول بیش از یک قرن بر فراز کشورهای مختلف پخش کرده است.
به گزارش دیروزبان به نقل از گاردین، این برگهها که معمولا از هواپیما یا پهپاد فرو ریخته میشدند، بخشی از عملیات جنگ روانی بودند؛ ابزاری برای ترساندن دشمن، تشویق به تسلیم و اثرگذاری بر افکار عمومی در مناطق جنگی.
این نمایشگاه با عنوان «دفتر اطلاعات جنگ» مجموعهای از هزاران اعلامیه را گردآوری کرده که در جنگهای مختلف، از جنگ جهانی دوم گرفته تا ویتنام، عراق، افغانستان و لیبی مورد استفاده قرار گرفتهاند. برگزارکنندگان نمایشگاه میگویند این اسناد نشان میدهند که دولت آمریکا چگونه تلاش کرده است از طریق تصویر، شعار و تهدید، رفتار مردم و نیروهای نظامی را تغییر دهد.
در میان آثار به نمایش درآمده، برخی از اعلامیهها به شکل آشکار مردم را تهدید میکنند. یکی از برگههایی که در واپسین ماههای جنگ جهانی دوم بر فراز شهرهای ژاپن پخش شد، به ساکنان هشدار میدهد که اگر شهرهای خود را ترک نکنند، بمبارانهای آمریکا خانهها و خانوادههایشان را نابود خواهد کرد. در این اعلامیهها، از مردم خواسته شده بود پیش از حملات هوایی مناطق مسکونی را ترک کنند.
در جنگ ویتنام، اعلامیهها اغلب با هدف تضعیف روحیه نیروهای ویتکنگ طراحی میشدند. در جنگ خلیج فارس نیز برگههایی با تصاویر سربازان عراقی که در حال تسلیم شدن بودند، پخش شد. روی برخی از آنها نوشته شده بود که اگر سربازان عراقی این برگه را همراه داشته باشند و خود را تسلیم کنند، با آنان مطابق قوانین بینالمللی رفتار خواهد شد.
در جنگ عراق و افغانستان، طراحی این اعلامیهها پیچیدهتر شد. تصاویر رنگی، نقشهها، کاریکاتورها و حتی کمیکاستریپها برای انتقال پیام به کار رفتند. برخی از برگهها رهبران دشمن مانند صدام حسین یا اسامه بنلادن را به شکل تحقیرآمیز نشان میدادند. برخی دیگر مردم محلی را به همکاری با نیروهای آمریکایی و ارائه اطلاعات درباره شورشیان تشویق میکردند.
با این حال، اثربخشی این ابزار همواره محل تردید بوده است. اگرچه ارتش آمریکا در برخی مقاطع ادعا کرده که اعلامیهها باعث تسلیم گسترده نیروهای دشمن شدهاند، اما شواهد تاریخی نشان میدهد بسیاری از این برگهها نادیده گرفته میشدند. برخی سربازان و غیرنظامیان از آنها برای روشن کردن آتش، پیچیدن غذا یا مصارف روزمره استفاده میکردند.
سعد خان، بنیانگذار آرشیو دیجیتال خاجستان و از برگزارکنندگان نمایشگاه، میگوید این اسناد بیش از آنکه نشاندهنده موفقیت جنگ روانی باشند، بازتابی از ذهنیت قدرتهای نظامی هستند. به گفته او، این اعلامیهها آشکار میکنند که دولت آمریکا چگونه تصور میکرد میتواند با چند تصویر و جمله کوتاه، بر تصمیمها و احساسات میلیونها نفر در کشورهای دیگر اثر بگذارد.
نمایشگاه همچنین نگاه انتقادی به زبان و تصاویر بهکاررفته در این برگهها دارد. بسیاری از آنها حاوی کلیشههای نژادی و فرهنگی هستند و نشان میدهند که چگونه مردم کشورهای هدف اغلب به شکلی سادهانگارانه و تحقیرآمیز تصویر شدهاند.
در نهایت، این نمایشگاه نه فقط مجموعهای از اسناد تاریخی، بلکه روایتی از تلاش دولتها برای کنترل ذهن و رفتار انسانها در زمان جنگ است؛ تلاشی که گاه با کاغذهایی سبک آغاز میشود، اما پیامدهای آن میتواند بسیار سنگین باشد.