کابوس بازگشت جنگ به خلیج فارس
از بحرین تا قطر؛ چرا کشورهای عربی از دور تازه جنگ می‌ترسند؟
در شمارش معکوس آغاز دور تازه جنگ، کشورهای حاشیه خلیج فارس بیش از گذشته نسبت به پیامدهای یک جنگ تازه احساس خطر می‌کنند.
به گزارش دیروزبان، میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا، آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی و تجربه حملات موشکی و پهپادی در ماه‌های گذشته، این کشورها را در موقعیتی دشوار قرار داده است؛ موقعیتی که در آن نه می‌توانند امنیت کامل خود را تضمین کنند و نه توانایی مهار تمام پیامدهای یک درگیری گسترده را دارند.
روزنامه واشنگتن‌پست در گزارشی به نگرانی فزاینده دولت‌های عربی خلیج فارس از احتمال بازگشت حملات آمریکا علیه ایران پرداخته و نوشته است که این کشورها تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها افزایش داده‌اند.
اختلاف در واشنگتن؛ مذاکره یا بازگشت به جنگ؟
یکی از عوامل تشدید نگرانی کشورهای منطقه، نامشخص بودن تصمیم نهایی دونالد ترامپ درباره ایران است. رئیس‌جمهور آمریکا همچنان میان دستیابی به توافق و احتمال ازسرگیری عملیات نظامی در نوسان است.
در داخل دولت آمریکا نیز بر سر چگونگی مواجهه با تهران اختلاف‌نظر وجود دارد. جی‌دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر از مسیر توافق و مذاکره حمایت می‌کنند، درحالی‌که برخی مقام‌های دیگر دولت، از جمله پیت هگست و مارکو روبیو، ظاهراً رویکرد متفاوتی دارند.
بیشتر بخوانید:
پشت‌پرده طرح حمله سه‌روزه آمریکا به ایران | چرا جنگ احتمالی به سه روز محدود نمی‌ماند؟
آیا ایران سیستم «دست مرده» را فعال کرده است؟ | ایران برای روز حمله بزرگ آماده شده است
حمله جدید به ایران در دقیقه آخر متوقف شد؟ | اهداف غیرنظامی در بانک هدف جدید
۸۰۰ تماس و یک پرونده امنیتی؛ زنی که توطئه ترور قالیباف را لو داد
این وضعیت برای کشورهای عربی منطقه نگران‌کننده است؛ زیرا هرگونه حمله جدید آمریکا به ایران می‌تواند پایگاه‌های نظامی واشنگتن در کشورهای همسایه را در معرض پاسخ تلافی‌جویانه تهران قرار دهد.
بحرین یکی از نمونه‌های روشن این آسیب‌پذیری است. این کشور که میزبان ناوگان پنجم دریایی آمریکا است، در مراحل قبلی جنگ هدف صدها موشک و پهپاد ایرانی قرار گرفت و همچنان با آثار خسارت‌های ناشی از حملات روبه‌رو است.
دیپلماسی منطقه‌ای برای جلوگیری از جنگ
در چنین شرایطی، برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش کرده‌اند از طریق ابتکارهای دیپلماتیک مانع بازگشت درگیری شوند.
امارات بر ضرورت تشدید تلاش‌های سیاسی و یافتن راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده است. عمان نیز پیشنهاد تشکیل یک پیمان امنیتی منطقه‌ای با مشارکت ایران و عراق را مطرح کرده است.
وزیر خارجه عمان هشدار داده است که تقابل با ایران و کنار گذاشتن این کشور از ترتیبات امنیتی منطقه، هزینه‌های سنگینی برای همه کشورهای منطقه به همراه داشته است.
هم‌زمان، دولت‌های عربی برای تقویت توان دفاعی خود به خرید تسلیحات از آمریکا و شرکای دیگری همچون ترکیه و کره‌جنوبی روی آورده‌اند. با این حال، کارشناسان معتقدند افزایش خریدهای نظامی به‌تنهایی نمی‌تواند نگرانی‌های امنیتی این کشورها را برطرف کند.
کمبود سامانه‌های رهگیری موشکی و محدودیت توان پدافندی در مقابله با حملات گسترده، همچنان یکی از نقاط ضعف کشورهای منطقه محسوب می‌شود.
زیرساخت‌های انرژی؛ آسیب‌پذیرتر از آنچه تصور می‌شود
نگرانی از بازگشت جنگ تنها به مسائل نظامی محدود نیست. تحلیل منتشرشده در فارن‌پالیسی نشان می‌دهد که زیرساخت‌های انرژی کشورهای خلیج فارس نیز در برابر دور تازه درگیری‌ها آسیب‌پذیری جدی دارند.
اگرچه در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر، میزان انتقال نفت از تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین به بیش از ۲۴ میلیون بشکه در روز رسیده است، این آمار به معنای بازگشت کامل امنیت به زیرساخت‌های انرژی منطقه نیست.
بر اساس گزارش رویترز، طی هشت ماه گذشته دست‌کم ۱۳۵ حمله موشکی و پهپادی به ۸۴ زیرساخت در هفت کشور منطقه انجام شده است.
یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، حمله به مجتمع صنعتی راس‌لفان قطر است که به از کار افتادن دو واحد تولید گاز طبیعی مایع‌شده و کاهش حدود ۱۷ درصدی ظرفیت صادراتی این کشور منجر شد. برآوردها نشان می‌دهد بازسازی این تأسیسات ممکن است سه تا پنج سال زمان ببرد.
این اتفاق نشان می‌دهد حتی عملکرد موفق سامانه‌های پدافند هوایی نیز نمی‌تواند امنیت کامل تأسیسات حیاتی را تضمین کند؛ چراکه اصابت یک موشک به بخش حساس یک پالایشگاه یا پایانه صادراتی گاز می‌تواند فعالیت آن را برای سال‌ها مختل کند.
هزینه جنگ تازه برای بازار جهانی نفت
آسیب‌پذیری کشورهای منطقه فقط به تولید انرژی محدود نیست. حملات حوثی‌ها به مسیرهای صادراتی عربستان نیز بر نگرانی‌های امنیتی این کشور افزوده است. از سوی دیگر، کشورهای آسیایی که مقصد اصلی نفت عبوری از تنگه هرمز هستند، بیشترین هزینه اختلال در عرضه انرژی را متحمل شده‌اند.
فارن‌پالیسی هشدار می‌دهد که ازسرگیری جنگ می‌تواند موقعیت تولیدکنندگان نفت خلیج فارس را در بازار جهانی تضعیف کند و بخشی از سهم بازار آنها را به آمریکا و دیگر تأمین‌کنندگان انرژی منتقل سازد.
توافق به جای جنگ؛ راه خروج از بحران
جمع‌بندی تحلیل فارن‌پالیسی این است که توافقی مبتنی بر محدودیت قابل راستی‌آزمایی غنی‌سازی اورانیوم ایران در مقابل رفع مرحله‌ای محاصره دریایی و تحریم‌های نفتی، می‌تواند جایگزینی کم‌هزینه‌تر از جنگ باشد.
از این منظر، مسئله برای کشورهای حاشیه خلیج فارس صرفاً جلوگیری از حمله نظامی به ایران نیست؛ بلکه حفظ امنیت زیرساخت‌های اقتصادی، استمرار صادرات انرژی و جلوگیری از تضعیف جایگاه منطقه‌ای آنها در بازار جهانی نیز اهمیت دارد.
در واقع، تجربه ماه‌های گذشته نشان داده است که جنگ احتمالی ایران و آمریکا برخلاف تصور برخی بازیگران، محدود به مرزهای دو کشور نخواهد ماند و هزینه‌های آن می‌تواند برای سال‌ها بر اقتصاد و امنیت خلیج فارس سایه بیندازد.