رمزگشایی از «توکن بنزین»
سهمیه‌بندی جدید در راه است؟ | چرا سامانه سوخت در مسیر جمع‌آوری داده است؟
شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی اجرای آزمایشی طرح «شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطرار» را در ۵۴ جایگاه منتخب تهران آغاز کرده است؛ طرحی که هدف آن افزایش شفافیت اطلاعات، شناسایی مصرف‌کننده و فراهم کردن زیرساخت لازم برای مدیریت دقیق‌تر مصرف سوخت عنوان شده است.
به گزارش دیروزبان، اهمیت این طرح اما فراتر از تغییر شیوه سوخت‌گیری است. آنچه در پشت مفهوم «توکن بنزین» قرار دارد، تلاش برای ایجاد ارتباط میان هویت فرد، خودرو، کارت بانکی، سهمیه و میزان مصرف است؛ زنجیره‌ای از داده‌ها که می‌تواند در آینده مبنای تصمیم‌گیری درباره سهمیه و قیمت بنزین قرار گیرد.
توکن بنزین چیست؟
توکن در این سامانه نه پول است و نه رمزارز. توکن در واقع یک مجوز دیجیتال برای احراز هویت و دسترسی به سهمیه سوخت است.
راننده‌ای که کارت سوخت شخصی خود را در اختیار ندارد، می‌تواند با استفاده از کارت بانکی خود در جایگاه و پس از احراز هویت، توکن دریافت کرده و از کارت اضطراری جایگاه برای سوخت‌گیری استفاده کند. در این فرآیند، مصرف سوخت دیگر یک تراکنش ناشناس میان کارت جایگاه و خودرو نیست و اطلاعات مصرف‌کننده می‌تواند در سامانه ثبت شود.
بیشتر بخوانید:
مراقب گوشی‌هایتان باشید! |با توقف پروازهای عمان، گوشی وارد کشور نمی‌شود
گرانی بنزین؛ تاکسی‌های اینترنتی به آخر خط می‌رسند؟ | مسافران چه چیزهایی را حذف می‌کنند؟
به این ترتیب، کارت اضطراری جایگاه از یک ابزار عمومی برای دسترسی به بنزین، به بخشی از یک زنجیره دیجیتال شناسایی و ثبت مصرف تبدیل می‌شود.
«سوئیچ سهمیه»؛ بخش مهم‌تر ماجرا
توکن تنها یک قطعه از این پازل است. بخش مهم‌تر، ایجاد زیرساختی برای ارتباط میان اطلاعات خودرو، سهمیه و حساب بانکی است؛ چیزی که در آیین‌نامه انتقال سهمیه با عنوان «سوئیچ سهمیه» مطرح شده است.
در چنین ساختاری، سامانه می‌تواند مشخص کند چه فردی، برای چه خودرویی، چه مقدار سوخت و با چه نرخی دریافت کرده است. این اطلاعات در صورت تکمیل زیرساخت، امکان ترسیم دقیق‌تری از الگوی مصرف سوخت در کشور ایجاد می‌کند.
قانون بودجه ۱۴۰۴ نیز وزارت نفت را مکلف کرده بود با همکاری بانک مرکزی امکان انتقال سهمیه سوخت از کارت سوخت به کارت بانکی صاحبان خودرو را فراهم کند. بنابراین، طرح توکن را باید بخشی از پروژه بزرگ‌تر دیجیتالی شدن نظام سهمیه‌بندی دانست.
چرا جمع‌آوری داده اهمیت دارد؟
دنیای اقتصاد در این باره می‌نویسد، اهمیت اصلی این تحول شاید نه در سرعت سوخت‌گیری، بلکه در داده‌هایی باشد که از مصرف سوخت تولید می‌شود.
وقتی مصرف به هویت، خودرو، کارت بانکی و جایگاه متصل شود، سیاستگذار می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره میزان مصرف خودروها، استفاده از سهمیه و مصرف مازاد به دست آورد. این داده‌ها در آینده می‌تواند برای اصلاح سهمیه‌ها، کنترل مصرف یا تغییر شیوه تخصیص یارانه انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که نرخ سوم بنزین از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ از پنج هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته، در حالی که سهمیه‌های ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان بدون تغییر اعلام شده‌اند.
گام اول برای بازطراحی یارانه بنزین؟
«توکن بنزین» به‌خودی‌خود مصرف را کاهش نمی‌دهد و ناترازی انرژی را حل نمی‌کند. ارزش اصلی آن در داده‌ای است که برای سیاستگذار تولید می‌کند.
اگر این زیرساخت صرفاً برای دسترسی دیجیتال به سهمیه فعلی استفاده شود، تغییر چندانی در ساختار موجود ایجاد نخواهد شد. اما اگر در آینده سهمیه از خودرو به فرد یا خانوار منتقل شود، بر اساس پیمایش محاسبه شود یا به اعتبار ریالی انرژی تبدیل شود، همین زیرساخت می‌تواند به ابزار مهمی برای بازطراحی نظام یارانه بنزین تبدیل شود.
در این صورت، پرسش اصلی دیگر «توکن بنزین چیست؟» نخواهد بود؛ بلکه این خواهد بود که دولت با داده‌های جدید، سهمیه بنزین را به چه کسی، چه مقدار و با چه قیمتی اختصاص خواهد داد؟