هفت روز با بنزین گران؛ مردم چه چیزی را تغییر دادند؟ | نه صفها خلوت شد، نه خودروها خوابیدند!
هفت روز از اجرای نرخ سوم بنزین و افزایش قیمت بخشی از سوخت گذشته است؛ اما برخلاف انتظار اولیه، هنوز نشانهای از سقوط شدید مصرف در جایگاههای سوخت دیده نمیشود.
به گزارش دیروزبان، با این حال، بررسی رفتار شهروندان، رانندگان و حتی جایگاهداران نشان میدهد افزایش قیمت، دستکم در همین مدت کوتاه، آرامآرام در حال تغییر دادن شیوه استفاده مردم از خودرو است.
در روزهای نخست اجرای نرخ جدید، مهمترین نشانه، نه کاهش مراجعه به جایگاهها، بلکه سردرگمی مشتریان بود. بسیاری از رانندگان هنگام سوختگیری درباره قیمت جدید سؤال میکردند و میخواستند بدانند آیا از این پس تمام بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان عرضه میشود یا تنها بخشی از سهمیه و مصرف آنها مشمول قیمت جدید خواهد بود.
این پرسشها نشان میداد شوک نخست، پیش از آنکه به تغییر جدی در مقدار مصرف منجر شود، ذهن خانوارها را درگیر کرده است؛ اینکه افزایش هزینه سوخت در نهایت چقدر از درآمد ماهانه آنها کم میکند و آیا باید برای رفتوآمدهای روزانه تصمیمهای تازهای گرفت یا نه.
وقتی محاسبه جای شوک را گرفت
با گذشت چند روز، فضای اولیه آرامتر شد. مردم بهتدریج به جای واکنش هیجانی، شروع به حسابوکتاب کردند. هر سفر با خودرو، هر مسیر اضافه و حتی تعداد دفعات مراجعه به فروشگاه یا محل کار، بیشتر از گذشته با هزینه سوخت سنجیده میشود.
بیشتر بخوانید:
بعد از جنگ چه بر سر اقتصاد میآید؟ | آتشبس کافی نیست؛ اقتصاد اعتماد میخواهد
اقدام عجیب گمرک؛ انتشار فهرست قیمت مشروبات الکلی خارجی | از آبجوی ۴۲۰ هزار تومانی تا بطری ۳۱ میلیونی
هر فرد در ماه چقدر غذا خورده است؟ | ایرانیها غذا را از سفره حذف کردند!
یک راننده تاکسی اینترنتی میگوید تغییر رفتار در میان برخی همکارانش بیشتر در انتخاب سفرها دیده میشود. به گفته او، رانندگان تلاش میکنند سفرهایی را که نسبت درآمد به مسافت آنها پایین است، کمتر قبول کنند؛ اما کنار گذاشتن خودرو برای این گروه عملا گزینهای واقعی نیست.
او میگوید خودرو برای بسیاری از رانندگان تاکسیهای اینترنتی نه یک وسیله تفریحی، بلکه ابزار اصلی کسب درآمد است. بنابراین افزایش قیمت بنزین نمیتواند آنها را بهسادگی از خودرو دور کند؛ بلکه ممکن است شیوه کار، انتخاب مقصد و میزان پذیرش سفر را تغییر دهد.
یک مسیر کمتر، یک هزینه کمتر
تغییر رفتار تنها به رانندگان حرفهای محدود نمیشود. در میان خانوادهها نیز نشانههایی از تلاش برای کاهش رفتوآمدهای غیرضروری دیده میشود.
دنیای اقتصاد در این باره نوشته است؛ مریم، مادر یک خانواده چهار نفره، میگوید پیش از افزایش قیمت، برای خریدهای کوچک یا انجام چند کار روزمره گاهی چند بار با خودرو از خانه خارج میشدند. اکنون خانواده تلاش میکند کارهای مختلف را در یک برنامه جمع کند تا تعداد مسیرهای روزانه کاهش پیدا کند.
این تغییر شاید در ظاهر کوچک باشد، اما اگر در مقیاس میلیونها خانوار تکرار شود، میتواند به تدریج بر مصرف سوخت اثر بگذارد. در واقع، افزایش قیمت لزوما به معنای آن نیست که مردم یکشبه خودروهای خود را کنار بگذارند؛ گاهی نخستین واکنش، حذف مسیرهای اضافه، ادغام سفرها و کاهش رفتوآمدهای غیرضروری است.
جایگاهها هنوز شلوغاند
در جایگاههای سوخت اما فعلا تصویر متفاوتی دیده میشود. یک جایگاهدار در مرکز تهران میگوید مردم همچنان برای سوختگیری مراجعه میکنند، زیرا بخش بزرگی از مالکان خودرو امکان متوقف کردن مصرف بنزین را ندارند.
به گفته او، کسی که برای رفتن به محل کار، رساندن فرزندان به مدرسه یا انجام امور روزمره به خودرو وابسته است، حتی با افزایش قیمت نیز نمیتواند مصرف را به صفر برساند.
از نگاه این جایگاهدار، اتفاق مهم روزهای ابتدایی افزایش نرخ، کاهش شدید تعداد مشتریان نبوده است؛ بلکه نوع رفتار آنها تغییر کرده است. مردم بیشتر درباره قیمت میپرسند، حساب میکنند و ظاهراً تلاش دارند مصرف خود را مدیریت کنند.
مسئله فقط بنزین نیست
داوود سوری، اقتصاددان، معتقد است تحلیل رفتار مصرفکنندگان بنزین بدون توجه به ساختار حملونقل و وضعیت خودرو در ایران ناقص خواهد بود. مسئله تنها قیمت سوخت نیست؛ بلکه باید دید مردم چه گزینههای جایگزینی برای جابهجایی دارند و خودرو چه نقشی در زندگی و درآمد آنها ایفا میکند.
به همین دلیل، شاید برای قضاوت درباره اثر واقعی نرخ جدید بنزین هنوز زود باشد. یک هفته برای مشاهده تغییرات پایدار در مصرف کافی نیست. ممکن است در هفتهها و ماههای آینده، کاهش سفرهای غیرضروری و تغییر شیوه استفاده از خودرو به کاهش تدریجی مصرف منجر شود.
فعلا اما یک واقعیت روشن است: بنزین گرانتر شده، اما خودروها هنوز از خیابانها کنار نرفتهاند؛ مردم فقط بیشتر از گذشته پیش از روشن کردن موتور، هزینه مسیر را حساب میکنند.