سه سناریوی تازه برای جنگ ایران
ترامپ از وعده پایان جنگ عقب نشست | آیا حمله بزرگ‌تری به ایران در راه است؟
آیا دونالد ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، به‌دنبال تشدید جنگ با ایران است یا می‌خواهد تهران را با ترکیبی از تهدید نظامی، فشار اقتصادی و مذاکره به عقب‌نشینی وادار کند؟ تناقض میان وعده‌های انتخاباتی رئیس‌جمهور آمریکا و مواضع تازه او، این پرسش را بیش از گذشته مطرح کرده است.
به گزارش دیروزبان، ماجرا از اظهارات ۹ سپتامبر ترامپ آغاز شد؛ زمانی که او وعده داد جنگ ایران بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای پایان خواهد یافت و به‌دنبال آن، قیمت نفت نیز به‌شدت کاهش پیدا می‌کند. اما حالا که جمهوری‌خواهان شکست سنگینی را تجربه کرده‌اند، ترامپ در مواجهه با این وعده می‌گوید: «من چنین حرفی نزدم!» درحالی‌که متن اظهارات ثبت‌شده او روایت دیگری دارد.
این تغییر موضع را نمی‌توان جدا از هزینه‌های سیاسی جنگ بررسی کرد. در ماه‌های گذشته، افزایش قیمت سوخت، فشار اقتصادی بر خانوارهای آمریکایی و نگرانی از طولانی شدن درگیری با ایران به موضوعاتی تعیین‌کننده در انتخابات تبدیل شدند. گزارش رویترز در سپتامبر نیز حاکی از آن بود که برخی مشاوران ارشد ترامپ خواهان مدیریت دامنه جنگ تا پس از انتخابات بودند تا جمهوری‌خواهان با هزینه سیاسی کمتری روبه‌رو شوند.
بیشتر بخوانید:
ویتنام، عراق یا خلیج فارس؛ سرنوشت جنگ ایران در کنگره آمریکا رقم می‌خورد؟
شکست انتخاباتی، پایان جنگ نیست | سرنوشت جنگ ایران چه می‌شود؟
خطر غافلگیری در سایه دیپلماسی | وقتی اخبار خوش‌بینانه می‌توانند نشانه جنگ باشد!
اگر جنگ شود مردم کجا بروند؟ | جنگ نزدیک، آژیرهای خاموش، پناهگاه‌های ناتمام
اکنون اما شرایط تغییر کرده است. دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست گرفته‌اند و ترامپ نیز نقش جنگ ایران در شکست انتخاباتی حزب خود را پذیرفته است. بااین‌حال، او همچنان بر ادامه عملیات تأکید دارد و می‌گوید این تصمیمی بوده که آمریکا باید می‌گرفت و همچنان آن را دنبال خواهد کرد.
گزینه اول؛ بازگشت به میز جنگ
نخستین مسیر پیش روی واشنگتن، حفظ تهدید نظامی و افزایش آمادگی برای عملیات جدید است. اعزام ناو هواپیمابر یواس‌اس تئودور روزولت و شناورهای آبی ـ خاکی حامل تفنگداران دریایی به منطقه، بخشی از آرایش نظامی آمریکا پیش از انتخابات بود؛ جابه‌جایی‌هایی که مجموع نیروهای مرتبط با آن حدود ۹ هزار نفر گزارش شده است.
همچنین گزارش‌هایی از هشدار واشنگتن به متحدان منطقه‌ای درباره احتمال ازسرگیری حملات و واکنش متقابل ایران منتشر شد. حملات محدود آمریکا به جزیره قشم نیز در آستانه انتخابات خبرساز شد؛ عملیاتی که مقام‌های آمریکایی آن را اقدامی دفاعی توصیف کردند. با وجود این، تداوم حضور نظامی آمریکا نشان می‌دهد گزینه حمله همچنان از محاسبات کاخ سفید خارج نشده است.
گزینه دوم؛ گسترش جنگ اقتصادی
مسیر دوم، تشدید فشار اقتصادی و تحریم شبکه‌های مرتبط با ایران است. عملیات موسوم به «انزوای اقتصادی» با هدف قرار دادن شبکه‌های نفتی، کشتیرانی، مالی و تأمین‌کنندگان خارجی ایران دنبال می‌شود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در چهارم نوامبر نیز از تحریم افراد و شرکت‌هایی در هند و ترکیه خبر داد که به ادعای واشنگتن در فعالیت‌های نفتی و هوایی ایران نقش داشته‌اند. این رویکرد نشان می‌دهد آمریکا قصد دارد هزینه همکاری اقتصادی با تهران را برای طرف‌های خارجی نیز افزایش دهد.
گزینه سوم؛ مذاکره زیر سایه تهدید
در سوی دیگر، مسیر دیپلماسی همچنان باز است. تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر برای نزدیک کردن تهران و واشنگتن ادامه دارد و مذاکرات غیرمستقیم درباره پرونده هسته‌ای نیز در دستور کار قرار گرفته است. ترامپ هم‌زمان با تأکید بر آمادگی نظامی، از احتمال بی‌نیازی به حمله سخن گفته است.
بااین‌حال، گزارش رویترز در چهارم نوامبر نشان می‌دهد دو طرف همچنان بر سر توافق برای پایان جنگ اختلافات جدی دارند.
آیا ترامپ به‌دنبال حمله بزرگ‌تر است؟
بازار نفت نیز به تحولات سیاسی واکنش نشان داده است. نفت برنت پس از تحولات انتخاباتی با افتی حدود ۸.۸ درصدی به ۹۴.۵۱ دلار رسید؛ موضوعی که بخشی از آن به امید سرمایه‌گذاران به کاهش تنش‌ها و پیشرفت مذاکرات مربوط می‌شود. البته گسترش دوباره درگیری می‌تواند این روند را معکوس کند.
در این میان، پیروزی دموکرات‌ها به معنای توقف فوری جنگ نیست. ترامپ همچنان فرماندهی نیروهای مسلح و اختیارات اجرایی را در اختیار دارد، هرچند کنگره جدید می‌تواند از طریق نظارت سیاسی و تصمیم‌های بودجه‌ای فشار بیشتری بر دولت وارد کند.
عقب‌نشینی ترامپ از وعده پایان جنگ را باید نشانه‌ای از تغییر محاسبات سیاسی کاخ سفید دانست. او از یک سو با هزینه انتخاباتی جنگ روبه‌روست و از سوی دیگر نمی‌خواهد اهرم‌های فشار خود علیه تهران را از دست بدهد.
با این حال، اعزام ناوها و تداوم تهدیدهای نظامی به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که حمله گسترده جدیدی در راه است. آنچه از تحولات فعلی می‌توان برداشت کرد، تلاش واشنگتن برای حفظ هم‌زمان سه اهرم نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک است؛ راهبردی که ممکن است به مذاکره منتهی شود یا در صورت شکست دیپلماسی، خطر رویارویی نظامی تازه را افزایش دهد.