پنج سناریو پیش روی جنگ
توافق بدون توافق؛ نقشه احتمالی ترامپ برای پایان جنگ با ایران
پس از ۹ ماه درگیری و در حالی که دونالد ترامپ بارها مدعی شده بود تهران به توافق با واشنگتن نزدیک شده است، رئیس‌جمهور آمریکا اکنون اعلام کرده که اساسا نیازی به توافق با ایران ندارد.
به گزارش دیروزبان به نقل از نیوزویک، البته با توجه به مواضع متغیر ترامپ، ممکن است این اظهارنظر فردا، هفته آینده یا ماه آینده تغییر کند. اما حتی اگر سخنان او را جدی بگیریم، کنار گذاشتن توافق به معنای پایان جنگ ایران نیست.
ترامپ در همان پیام از جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، خواست به جای پرونده ایران بر موضوع فساد ادعایی در ایالت‌های تحت مدیریت دموکرات‌ها تمرکز کند. این موضع‌گیری معنادار بود؛ زیرا ونس یک روز پیش از آن، در حالی که گفته بود «دلیل شکست ما جنگ بود»، به‌عنوان مذاکره‌کننده اصلی واشنگتن با تهران مطرح شده بود.
بیشتر بخوانید:
برکناری مرموز فرمانده ناوشکن آمریکایی در میانه جنگ با ایران | ماجرا چیست؟
نتانیاهو در دولت انتقالی به ایران حمله می‌کند؟ | جلسه غیرمعمول او با آیزنکوت چه معنایی دارد؟
نه جنگ تمام‌عیار، نه صلح پایدار | شش ماه انتظار در سایه جنگ
اسرائیل نگران حمله غافلگیرانه ایران شد | دو نقشه نظامی اسرائیل برای رویارویی با ایران
ترامپ همچنین مدعی شد آمریکا صدها میلیارد دلار از دارایی‌های ایران و تنگه هرمز را در اختیار دارد؛ ادعاهایی که با تردیدهایی همراه است. مقام‌های ایرانی می‌گویند دست‌کم ۱۰۰ میلیارد دلار از دارایی‌های کشور در خارج مسدود شده، در حالی که سپاه همچنان از حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز خبر می‌دهد. با این شرایط، پنج سناریو درباره آینده جنگ قابل تصور است.
توافق در نهایت انجام می‌شود
اظهارات قاطع ترامپ درباره ایران معمولا عمر کوتاهی دارند. او در ماه ژوئن نیز از تکمیل توافق با تهران خبر داده بود، اما این توافق تنها چند هفته بعد فروپاشید.
ترامپ روز دوشنبه پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر از افزایش شتاب تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ سخن گفت. بنابراین ممکن است پیام اخیر او صرفا ابزاری برای افزایش فشار بر ایران باشد.
بر اساس طرح دو روزه قطر که آکسیوس گزارش داده، آمریکا محاصره دریایی را لغو و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، تهران اجازه دسترسی بازرسان سازمان ملل به تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده را می‌دهد و تنگه هرمز در روز دوم بازگشایی می‌شود.
عباس عراقچی نیز گفته است پیشنهاد دو روزه ایران همچنان روی میز قرار دارد. با این حال، مارکو روبیو معتقد است فشار اقتصادی ناشی از محاصره آمریکا سرانجام تهران را به توافق وادار خواهد کرد.
توافق بدون امضای توافقنامه
در این سناریو، خبری از مراسم امضای توافق یا یک معامله بزرگ سیاسی نخواهد بود. دو طرف به‌صورت غیرعلنی و با اقدامات متقابل، تنش‌ها را کاهش می‌دهند.
ایران حملات به کشتی‌ها را محدود می‌کند و آمریکا نیز از شدت اجرای محاصره می‌کاهد. در نتیجه، تردد نفتکش‌ها از سر گرفته می‌شود و پرونده هسته‌ای به آینده موکول خواهد شد.
بر اساس پیشنهادی که مقام‌های خاورمیانه‌ای به وال‌استریت ژورنال گفته‌اند، آمریکا ناوهای هواپیمابر خود را از ایران دورتر می‌کند و بخشی از محاصره را کاهش می‌دهد؛ در مقابل، ایران اجازه عبور ۲۵ نفتکش از تنگه هرمز را صادر می‌کند.
محاصره دائمی ایران
این سناریو ظاهرا همان سیاستی است که ترامپ انتخاب کرده است: نه جنگ تمام‌عیار و نه توافق؛ بلکه ادامه فشار اقتصادی.
روبیو به همتایان خود در گروه هفت گفته است ترامپ میان ازسرگیری جنگ و توافق، گزینه سومی را انتخاب کرده: ادامه فشار اقتصادی بر حکومت ایران.
در همین راستا، نیروی ویژه «آیرون گیت» فرماندهی مرکزی آمریکا تلاش می‌کند فشارها را به مرزهای زمینی ایران و دریای خزر نیز گسترش دهد.
ترامپ می‌گوید توان نظامی ایران عملا پایان یافته و آمریکا فقط وضعیت موجود را حفظ می‌کند. با این حال، این وضعیت همچنان با حملات نظامی همراه است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، تأکید کرده تهران قصد ندارد وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را بپذیرد.
جنگ در سایه ادامه پیدا می‌کند
ایران احتمالا محاصره تدریجی را بدون واکنش نمی‌پذیرد، اما تمایلی هم به آغاز دوباره جنگ گسترده با آمریکا و اسرائیل ندارد. بنابراین ممکن است مسیر میانی را انتخاب کند: حملات پهپادی، مین‌گذاری، خرابکاری، عملیات سایبری و استفاده از نیروهای مقاومت.
بر اساس آمار ناظران دریایی، در ماه اکتبر دست‌کم ۳۷ حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز و اطراف آن ثبت شده است. سپاه نیز از برخورد سه نفتکش با مین در روز سه‌شنبه خبر داده است.
هم‌زمان، وزارت دادگستری آمریکا سه فرد مظنون به ارتباط با ایران را به مشارکت در نزدیک به ۲۰ حمله و تلاش برای حمله در آمریکا و اروپا متهم کرده است.
بازگشت جنگ تمام‌عیار
آخرین سناریو، بازگشت به جنگ گسترده است؛ اتفاقی که ممکن است نه با تصمیم مستقیم رهبران، بلکه در پی یک حادثه بزرگ رخ دهد. حمله‌ای با تلفات سنگین به نیروهای آمریکایی، هدف قرار گرفتن بیش از حد کشتی‌ها یا مشاهده نشانه‌هایی از حرکت ایران به سمت ساخت سلاح هسته‌ای می‌تواند جرقه این درگیری باشد.
پرونده هسته‌ای همچنان مهم‌ترین نقطه اختلاف است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گفته است نشانه‌ای از بازسازی تأسیسات بمباران‌شده مشاهده نشده، اما آژانس هنوز از سرنوشت حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد که پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵ در اختیار ایران بود، اطلاعی ندارد.
مجلس خبرگان ایران نیز روز پنجشنبه بررسی خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر توصیف کرد. ترامپ همچنان می‌گوید آمریکا «آماده و مسلح» است و اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هسته‌ای نزدیک‌تر شود.
پیروزی بدون پایان جنگ
ترامپ با اظهارات اخیر خود، مفهوم پیروزی را به معنای تسلط بر دارایی‌های ایران، تنگه هرمز و حتی زمان تعریف کرده است؛ اما هیچ‌کدام از این موارد به معنای پایان بحران نیست.
به نظر می‌رسد محتمل‌ترین آینده، ترکیبی از سه سناریوی میانی باشد: محاصره‌ای که در ظاهر ادامه دارد اما در عمل با محدودیت‌هایی روبه‌رو می‌شود و هم‌زمان، جنگ در سایه نیز ادامه پیدا می‌کند؛ وضعیتی که هر لحظه می‌تواند به جنگی گسترده‌تر تبدیل شود.
با این حال، جالب‌ترین سناریو، توافق بدون توافق است؛ رئیس‌جمهوری که می‌گوید دیگر نیازی به توافق ندارد، در نهایت به ترتیباتی تن می‌دهد که تقریبا تمام کارکردهای یک توافق را دارد، اما هرگز آن را توافق نمی‌نامد. شاید در شرایط فعلی، همین تنها نتیجه‌ای باشد که می‌توان به آن امیدوار بود.