گزارش مامور ساواک از جلسه حزبی چپها
بساط مشروبخوری در جشن تولد استالین
یک گزارش محرمانه ساواک از دوم اردیبهشت ۱۳۳۹، تصویری از گردهمایی گروهی از فعالان چپ در حاشیه تهران ارائه میدهد؛ جلسهای که در پوشش پیکنیک برگزار شد و بنا بر روایت مأمور نفوذی، با بحثهای حزبی، خواندن سرودهای جمعی و نوشیدن مشروب به مناسبت تولد ژوزف استالین همراه بود.
به گزارش دیروزبان در متن گزارش آمده است که اعضای گروه، صبح روز جمعه بدون اطلاع قبلی با مأمور نفوذی تماس گرفتند و از او خواستند با یک تخته پتو آماده شود تا همراه آنان از شهر خارج شود. پس از خروج از منزل، ۲۰۰ ریال از او دریافت شد؛ مبلغی که بخشی از آن به هزینه برنامه هفته قبل و بخش دیگر به مخارج پیکنیک همان روز مربوط بود.
گروه پس از تهیه خوراکی و مشروب از حوالی خیابان فرحآباد، به منطقهای در سه کیلومتری بالاتر از پل ماربُن رفت. در بیشهای خارج از شهر، اعضا ابتدا به گفتوگو درباره مسائل حزبی پرداختند. یکی از حاضران، به نوشته گزارش، اعلام کرد که روز تولد استالین است و به همین مناسبت گرد هم آمدهاند تا «به سلامتی پیروانش» مشروب بنوشند.
پس از آن، حاضران سرودی دستهجمعی با عنوان «انقلاب شهر شیکاگو» خواندند؛ احتمالا اشارهای به رویدادهای کارگری شیکاگو که در حافظه جنبش کارگری جهان با روز جهانی کارگر پیوند خورده است. مأمور ساواک مدعی شده اعضای حاضر در ادامه علیه خدا، پیامبر اسلام، شاه و سازمان امنیت سخن گفتند؛ ادعایی که باید آن را در چارچوب زبان امنیتی و نگاه سیاسی دستگاه گزارشنویس آن دوره خواند.
بخش اصلی برنامه، طبق گزارش، به بحثهای دو نفره اختصاص یافت. افراد گروه برای گفتوگو در اطراف محل پراکنده شدند. در این میان، فردی به نام اکبر شریف به مأمور نفوذی گفته بود روزنامهها و اعلامیههایی به دستش رسیده که باید در اختیار او قرار دهد، اما خواندن و بررسی آنها زمان میبرد.
پس از پایان بحثها، اعضا دوباره گرد هم آمدند و مشروب نوشیدند. در این بخش از برنامه، از «خلق کره»، انقلابیون و نابودی پیمان سنتو یاد شده است؛ پیمانی نظامی که ایرانِ دوره پهلوی نیز یکی از اعضای آن بود. همچنین، حاضران از برنامه احتمالی خود برای دهم اردیبهشت و برگزاری جمعی مراسم اول ماه مه سخن گفتهاند.
این سند، فارغ از لحن اتهامی و امنیتی آن، نشانهای از شیوه سازمانیابی محدود اما پیگیر محافل چپ در ایران اواخر دهه ۱۳۳۰ است؛ گروههایی که مناسبتهای جهانی کارگری را به فرصتی برای گفتوگو، ارتباطگیری و حفظ شبکههای سیاسی خود تبدیل میکردند.