زنی ۷۱ سال پس از اعدامش مورد عفو قرار گرفت
بیش از هفت دهه پس از اعدام «روث الیس»، آخرین زنی که در بریتانیا حکم اعدامش اجرا شد، دستگاه قضایی این کشور سرانجام محکومیت او را لغو کرد و به نوعی بیگناهی حقوقیاش را به رسمیت شناخت؛ تصمیمی که از آن به عنوان یکی از مهمترین بازنگریهای قضایی در پروندههای تاریخی بریتانیا یاد میشود.
به گزارش دیروزبان، روث الیس در سال ۱۹۵۵ و در ۲۸ سالگی به جرم قتل معشوقش، راننده مسابقات اتومبیلرانی «دیوید بلیکلی»، به دار آویخته شد. او در جریان یک درگیری مقابل یک میخانه در لندن، چند گلوله به سوی بلیکلی شلیک کرد و این مرد در همان محل جان باخت. الیس هرگز شلیک به بلیکلی را انکار نکرد و در دادگاه نیز با صراحت گفت که قصد کشتن او را داشته است؛ موضوعی که باعث شد هیئت منصفه تنها در مدت کوتاهی او را مجرم بشناسد.
با این حال، این پرونده از همان زمان با انتقادهای گسترده روبهرو شد. وکلای مدافع و بسیاری از فعالان حقوق بشر معتقد بودند که دادگاه به سابقه طولانی خشونت خانگی، آزار جسمی و روانی و رفتارهای خشن بلیکلی علیه روث الیس توجه کافی نکرده است. به گفته آنان، الیس سالها قربانی خشونت شریک عاطفی خود بود و وضعیت روحی او در زمان وقوع حادثه به درستی بررسی نشد.
اکنون دادگاه تجدیدنظر بریتانیا با بررسی دوباره پرونده اعلام کرده است که روند رسیدگی در دهه ۱۹۵۰ با معیارهای امروزی عدالت کیفری همخوانی نداشته است. قضات تأکید کردهاند اگر این پرونده امروز مورد رسیدگی قرار میگرفت، شواهد مربوط به خشونت خانگی، فشارهای روانی و شرایط روحی متهم نقش مهمی در صدور حکم ایفا میکرد و احتمالا نتیجه دادگاه متفاوت بود.
این تصمیم پس از سالها تلاش خانواده روث الیس، پژوهشگران حقوقی و گروههای مدافع حقوق زنان اتخاذ شد. آنان بارها خواستار بازنگری در پرونده شده بودند و استدلال میکردند که الیس نه صرفاً یک قاتل، بلکه زنی بود که خود قربانی چرخهای از خشونت و سوءاستفاده شده بود.
پرونده روث الیس در تاریخ بریتانیا جایگاه ویژهای دارد، زیرا اعدام او موج گستردهای از اعتراضات عمومی را برانگیخت و به یکی از عوامل مهم آغاز بحثهای جدی درباره لغو مجازات اعدام تبدیل شد. کمتر از یک دهه بعد، پارلمان بریتانیا اجرای مجازات اعدام برای قتل را متوقف کرد و در سالهای بعد این مجازات به طور کامل از قوانین کیفری کشور حذف شد.
طی دهههای گذشته، زندگی روث الیس بارها موضوع کتابها، فیلمهای سینمایی، نمایشهای تلویزیونی و مستندهای مختلف قرار گرفته است. بسیاری از این آثار تلاش کردهاند تصویری متفاوت از او ارائه دهند و نشان دهند که چگونه نگرش جامعه و نظام قضایی نسبت به زنان قربانی خشونت در طول سالها تغییر کرده است.
لغو محکومیت روث الیس به معنای انکار وقوع قتل نیست، بلکه دادگاه تأکید کرده است که روند رسیدگی قضایی در زمان خود منصفانه نبوده و حقوق متهم به طور کامل رعایت نشده است. از همین رو، این تصمیم بیشتر جنبه نمادین و تاریخی دارد و نشاندهنده پذیرش اشتباهات گذشته از سوی نظام قضایی بریتانیاست.
کارشناسان حقوقی معتقدند این رأی میتواند اهمیت توجه به خشونت خانگی، سلامت روان و شرایط اجتماعی متهمان را در پروندههای کیفری بیش از پیش برجسته کند. به باور آنان، بازنگری در پرونده روث الیس نشان میدهد که حتی پس از گذشت دههها نیز امکان اصلاح بیعدالتیهای تاریخی وجود دارد و نظام قضایی میتواند با پذیرش خطاهای گذشته، گامی در جهت اجرای بهتر عدالت بردارد.