رازهای صدام حسین در جعبه سیاه | انتشار اسناد و نوارهای صوتی که دنیا را شگفتزده کرد
«رابطه صدام با ارتش خصمانه و پر از کینه بود و وقتی که حزب بعث در ۱۹۶۸ در عراق به قدرت رسید از افسران ارتش میترسید و نسبت به آنها فوبیا داشت. اگرچه هر دو ادعای فوق صحیح هستند، صدام حسین میدانست که برای رسیدن به هدفش، یعنی تبدیل شدن به یک کشور قدرتمند در منطقه، نیاز به یک ارتش قوی داشت. بنابراین، این رابطه مملو از تناقضات بود.»
کتاب «حزب بعث صدام حسین در دل یک رژیم اقتدارگرا» تالیف جوزف ساسون با ترجمه سعید کلاتی از سوی کتابسرای تندیس به بازار کتاب آمد.
حزب بعث سوسیالیست عرب عراق (به عربی: حزب البعث العربی الإشتراکی فی العراق) شاخه منطقهای حزب فراملی بعث در عراق بود که در ۱۹۵۱ به رهبری فؤاد رکابی بنیان نهاده شد و از سال ۱۹۶۸ با انشعاب از همتایان سوری خود به سازمان مستقلی با نام حزب بعث تبدیل شد.
این حزب تا سال ۱۹۶۶ زیرمجموعه حزب بعث اصلی بود که دفتر مرکزی آن در دمشق قرار داشت و حکومت سوریه را نیز در اختیار خود گرفته بود. در این سال انشعابی در این حزب رخ داد و شاخههای عراقی و سوری آن از یکدیگر جدا شدند و هر یک خود را وارث حقیقی ایدئولوژی بعثی دانسته و دیگری را به انحراف متهم کردند. از آن پس هر دو حزب با نام دقیقاً مشابه به فعالیت خود ادامه داد و شعبههای هوادار خود را در کشورهای عربی دیگر سازماندهی میکردند. با این حال عداوت آنها در حدی بود که حکومت بعثی سوریه تنها حکومتی بود که در جنگ ایران و عراق بهطور رسمی جانب ایران را گرفت به این دلیل که با حزب بعث عراق دشمنی داشت.
کتاب «حزب بعث صدام حسین در دل یک رژیم اقتدارگرا» تلاشی است در جهت فهم کارکردهای درونی یک حکومت عربی مدرن بر اساس اسناد دقیق خود آن رژیم، نه براساس منابع ژورنالیستی یا ثانویه. در این کتاب، برای نخستین بار، میتوانیم از سازوکار یک حکومت عربی تکحزبی اسیر در چنگال یک ایدئولوژی اقتدارگرای قدرتمند سردربیاوریم. این کتاب نه تاریخچه حزب بعث است و نه تاریخ کشور عراق، بلکه نگاه ژرفی است به فعالیتها و مشی این حزب در سالهای ۱۹۶۸ تا ۲۰۰۳ که بر عراق حکمرانی میکرد.
این تحقیق در وهله اول بر بایگانی بسیار عظیم اسناد دولتی به دست آمده توسط ارتش ایالات متحده بعد از سقوط صدام حسین در آوریل ۲۰۰۳ (فروردین ۱۳۸۲) استوار است. سوابق حزب بعث، سرویس اطلاعات- بهویژه سازمان امنیت ویژه عراق- دیوان (دفتر) ریاستجمهوری و وزارت اطلاعرسانی و فرهنگ و نوارهای صوتی جلسات شورای فرماندهی انقلابی و رهبری، یافتشده در مرکز تحقیقات سوابق جنگی، اطلاعات بینظیری درباره ایدئولوژی و ساختار رژیم صدام حسین در اختیار ما قرار میدهند. در حالی که این اسناد پرده از تصمیمات اتخاذشده برمیدارند، نوارهای صوتی ما را در جریان ماهیت خودجوش بحثهای خصوصی در میان رهبران کشور قرار میدهند. در حالی که این اسناد پرده از تصمیمات اتخاذشده برمیدارند، نوارهای صوتی ما را در جریان ماهیت خودجوش بحثهای خصوصی در میان رهبران کشور قرار میدهند.
بسیاری از این اسناد برای نخستین بار است که در دسترس عموم قرار گرفتهاند. برخی از آنها برگرفته از ۲.۴ میلیون صفحه پایگاه داده شمال عراق هستند، که بخشی از آن قبلا منتشر شده است. این صفحات در مه ۱۹۹۲ و اوت ۱۹۹۳، در قالب دو محموله هجده تنی از اسناد رسمی دولت عراق، به ایالات متحده ارسال شدند؛ جالب است که این صفحات در جریان خیزش شعبانیه ۱۹۹۱ به دست گروههای کُرد افتاد و آنها نیز آن را به آمریکا ارسال کردند.
اسناد مورد استفاده برای نگارش این کتاب شامل حدود شش میلیون صفحه از مجموعه فرماندهی منطقهای بعث است که به دست بنیاد حافظه عراق و به درخواست دانشمند تبعیدی عراقی، کنعان مکیه، به واشنگتن ارسال شدند. حدود یکسوم اسناد هر دو مجموعه فوق دستنویس بود؛ تایپیست مناسب برای تایپ این اسناد یا در دسترس نبود یا در صورتی که فرد تایپیست به دست دشمن میافتاد میتوانست به «سلاحی خطرناک» تبدیل شود. کلیه اسناد دیجیتالی شدند و در حال حاضر در موسسه هوور، واقع در دانشگاه استنفورد، نگهداری میشوند، همچنین بسیاری از فایلهای دیجیتالیشده مربوط به پلیس مخفی عراق متعلق به پایگاه داده شمال عراق در دانشگاه کلرادو واقع در بولدر نگهداری میشوند. نوارهای صوتی در دانشگاه دفاع ملی واشنگتن بایگانی شدهاند و درواقع یک گنجینه صوتی به شمار میروند، که به خوبی نشان میدهند چگونه صدام حسین و شورای فرماندهی انقلابی کشور را اداره میکردند.
جوزف ساسون، استاد تاریخ و اقتصاد سیاسی مرکز مطالعات معاصر عرب در دانشگاه جورجتاون است و کرسی تدریس در حوزه سیاست و اقتصاد سیاسی جهان عرب را در اختیار دارد. او همچنین عضو ارشد پژوهشی کالج سنت آنتونی دانشگاه آکسفورد است، همان جایی که مدرک دکترای خود را دریافت کرد. پژوهشهای او که در حوزههای اقتصاد سیاسی، تاریخ اقتصادی، عراق، پناهندگان عراقی و نظامهای اقتدارگرا متمرکز هستند، با استقبالهای زیادی مواجه شدهاند.
جدیدترین اثر وی تحت عنوان «ساسونها: بازرگانان بزرگ جهانی و ساخت یک امپراتوری» در سال ۲۰۲۲ توسط انتشارات پنتئون در آمریکا منتشر شد. نسخه بریتانیایی این کتاب نیز در همان سال توسط انتشارات آلن لین با عنوان «بازرگانان جهانی: شرکت و تجمل در دودمان ساسون» منتشر شد.
آثار دیگر این مولف عبارتاند از: «سیاست اقتصادی در عراق ۱۹۳۲ تا ۱۹۵۰»، «پناهندگان عراقی: بحران جدید در خاورمیانه که عبارتس است از مطالعه جامع درباره پناهندگان عراقی و تاثیر آوارگی آنها بر کشورهای مبدا و میزبان پس از هجوم غرب به عراق در ۲۰۰۳»، «حزب بعث صدام حسین، درون یک رژیم اقتدارگرا. این کتاب برنده جایزه معتبر بریتیش کویت برای بهترین کتاب درباره خاورمیانه شده است» و «کالبدشناسی اقتدارگرایی در جمهوریهای عربی» که این آثار به خوبی جایگاه ساسون را به عنوان یکی از پژوهشگران برجسته حوزه سیاست و تاریخ معاصر جهان عرب تثبیت کردهاند.
کتاب «حزب بعث صدام حسین در دل یک رژیم اقتدارگرا» در هشت فصل به ظهور حزب بعث، ساختار و سازمان حزب، شعبات حزب بعث، سازمانهای امنیتی در طول دوران بعث، حزب بعث و ارتش، کیش شخصیت صدام حسین، کنترل و مقاومت، بوروکراسی و زندگی مدنی در دوران بعث میپردازد.