نقشه جدید برد موشک‌های ایران
تغییر دکترین موشکی ایران | عبور موشک‌های ایران از مرز ۲ هزار کیلومتر
افزایش برد موشک‌های بالستیک ایران به بیش از ۲ هزار کیلومتر و احتمال بازنگری در محدودیت‌های پیشین برنامه موشکی کشور، بار دیگر به یکی از موضوعات مهم در محاسبات نظامی منطقه تبدیل شده است. در شرایطی که تهدیدهای نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان ادامه دارد، طرح موضوع پاسخ نظامی بدون محدودیت جغرافیایی، این پرسش را مطرح کرده که آیا تهران قصد دارد دامنه توان موشکی خود را به مناطق دورتری از خاورمیانه گسترش دهد؟
به گزارش دیروزبان، این بحث پس از آن جدی‌تر شد که در دیدار اخیر فرمانده کل قوا با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح، بر ضرورت پاسخ فوری و مؤثر به هر سطح و نوعی از تهدید، بدون محدودیت جغرافیایی تأکید شد. هم‌زمان، سخنگوی سپاه نیز از برداشته شدن محدودیت برد موشکی خبر داد؛ موضوعی که می‌تواند نشانه تغییر در یکی از ملاحظات مهم راهبرد دفاعی ایران باشد.
چرا سقف ۲ هزار کیلومتری اهمیت داشت؟
ایران از اواخر دهه ۱۳۸۰ به توانایی ساخت و آزمایش موشک‌های بالستیک با برد حدود ۲ هزار کیلومتر دست پیدا کرد. با این حال، در سال ۱۳۹۶ فرمانده وقت سپاه اعلام کرد که برد موشک‌های ایران بر اساس سیاست‌های اعلام‌شده، در همین محدوده باقی خواهد ماند.
بیشتر بخوانید:
این موشک می‌تواند ۱۳ هکتار زمین در یک لحظه خاکستر کند!
برکناری مرموز فرمانده ناوشکن آمریکایی در میانه جنگ با ایران
تولید ابر‌سلاح ترامپ سه سال عقب افتاد | «دارک ایگل» آمریکا چرا زمین‌گیر شد؟
ایران حمله نکند آمریکا هم حمله نمی‌کند! | توقف حملات آمریکا به ایران در برابر یک شرط
این محدودیت در سال‌های بعد نیز به‌عنوان بخشی از ملاحظات راهبردی جمهوری اسلامی مطرح بود. به گفته مقام‌های نظامی، ایران از نظر فنی ظرفیت توسعه موشک‌هایی با برد بیشتر را داشت، اما تصمیم گرفته بود فعلا از این قابلیت استفاده نکند.
اکنون با تغییر شرایط امنیتی و تجربه حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، به نظر می‌رسد بازنگری در این سیاست بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
خرمشهر؛ موشکی که می‌تواند برد بیشتری داشته باشد
یکی از مهم‌ترین گزینه‌هایی که در این بحث مطرح می‌شود، خانواده موشک‌های بالستیک خرمشهر و به‌ویژه خرمشهر ۴ است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، این موشک با برد اعلام‌شده حدود ۲ هزار کیلومتر، قابلیت حمل سرجنگی سنگین را دارد. با این حال، برد موشک‌های بالستیک به عوامل متعددی از جمله وزن محموله، ویژگی‌های پیشران و شرایط پروازی بستگی دارد.
گزارش‌های تازه نشان می‌دهد که با تغییر مشخصات محموله، امکان افزایش برد برخی موشک‌ها به محدوده ۳ تا ۴ هزار کیلومتر وجود دارد. در صورت تحقق چنین ظرفیتی، دامنه جغرافیایی اهداف بالقوه ایران می‌تواند از خاورمیانه فراتر برود و بخش‌هایی از شرق و جنوب شرقی اروپا را نیز در بر بگیرد.
البته این ارقام در گزارش مذکور به‌عنوان برآورد فنی مطرح شده‌اند و نباید آنها را معادل آزمایش موفق یک موشک با چنین بردی دانست.
آیا ایران می‌تواند به موشک قاره‌پیما دست پیدا کند؟
بحث مهم‌تر، امکان دستیابی ایران به موشک‌های بالستیک قاره‌پیماست. در طبقه‌بندی نظامی، موشک‌هایی با برد بیش از ۵۵۰۰ کیلومتر در این گروه قرار می‌گیرند.
بر اساس برآورد مطرح‌شده در گزارش تسنیم، هدف قرار دادن ساحل شرقی آمریکا به بردی در حدود ۱۰ هزار کیلومتر و پوشش گسترده‌تر خاک این کشور به بردی بیش از ۱۳ هزار کیلومتر نیاز دارد.
تسنیم با اشاره به ظرفیت فناوری ماهواره‌برهای ایرانی، از جمله خانواده‌های قاصد، ذوالجناح و قائم، می‌نویسد بخشی از زیرساخت فناورانه مورد نیاز برای توسعه سامانه‌های دوربرد در کشور وجود دارد.
با این حال، تبدیل فناوری ماهواره‌بر به یک موشک بالستیک قاره‌پیما به معنای دستیابی خودکار به چنین سلاحی نیست و مستلزم عبور از ملاحظات فنی و آزمایش‌های پیچیده است.
تغییر دکترین یا افزایش برد؟
نکته مهم این است که تحول احتمالی برنامه موشکی ایران فقط به افزایش برد محدود نمی‌شود. به‌روزرسانی بانک اهداف و گسترش دامنه پاسخ به دارایی‌های آمریکا و اسرائیل نیز بخشی از رویکرد جدیدی است که در گزارش تسنیم به آن اشاره شده است.
در واقع، پیام اصلی این تحولات می‌تواند تغییر محاسبات بازدارندگی ایران باشد؛ تغییری که در آن تهران می‌خواهد به طرف مقابل نشان دهد دامنه پاسخ احتمالی دیگر لزوماً به محدوده جغرافیایی مشخصی محدود نخواهد بود.
با این همه، باید میان ظرفیت فنی، تصمیم سیاسی و دستیابی عملیاتی به موشک‌های دوربرد تفاوت قائل شد. عبور از مرز ۲ هزار کیلومتر یک موضوع است و دستیابی به توان موشکی قاره‌پیما موضوعی به‌مراتب پیچیده‌تر.