معادله پیچیده سه قدرت در نشست شنژن
آیا ترامپ، پوتین و شی جینپینگ میتوانند به جنگ ایران پایان دهند؟
در شرایط التهاب عجیب منطقه، قرار است دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، رهبران آمریکا، روسیه و چین، در نشستی سهجانبه با یکدیگر دیدار کنند؛ دیداری که میتواند فرصتی برای بررسی راههای پایان دادن به جنگ ایران باشد، اما اختلاف منافع سه کشور، دستیابی به یک توافق واقعی را با تردیدهای جدی روبهرو کرده است.
به گزارش دیروزبان، این نشست قرار است پنجشنبه در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شهر شنژن چین برگزار شود. اگرچه هنوز دستور کار نهایی این دیدار مشخص نیست، اما جنگ ایران، بحران اوکراین، تسلیحات هستهای و رقابتهای فناوری از جمله موضوعاتی هستند که احتمال دارد در گفتوگوهای سه رهبر مطرح شوند.
ایران؛ نقطه اشتراک سه قدرت با منافع متفاوت
جورج فریدمن، تحلیلگر برجسته ژئوپلیتیک، معتقد است پرونده ایران یکی از معدود موضوعاتی است که هر سه رهبر انگیزههایی برای مذاکره درباره آن دارند. با این حال، اهداف واشنگتن، پکن و مسکو در این زمینه یکسان نیست.
بیشتر بخوانید:
دونالد ترامپ به دنبال پایان دادن به جنگ به شکلی است که بتواند آن را بهعنوان دستاوردی در تحقق اهداف آمریکا درباره برنامه هستهای ایران معرفی کند. برای رئیسجمهور آمریکا، پایان جنگ علاوه بر کاهش هزینههای اقتصادی و نظامی، میتواند فرصتی برای بازسازی موقعیت سیاسی خود در داخل و نمایش قدرت دیپلماتیک در عرصه بینالمللی باشد.
چین اما بیش از هر چیز نگران پیامدهای اقتصادی ادامه جنگ است. افزایش هزینه انرژی، اختلال در تجارت جهانی و کاهش قدرت خرید کشورهای واردکننده میتواند به اقتصاد صادراتمحور این کشور آسیب بزند. بنابراین پکن از ثبات در خاورمیانه حمایت میکند، اما لزوماً تمایلی ندارد مسئولیت اصلی حل بحران را بر عهده بگیرد.
چرا روسیه ممکن است عجلهای برای پایان جنگ نداشته باشد؟
محاسبات ولادیمیر پوتین با دو رهبر دیگر تفاوت دارد. ادامه درگیری آمریکا در خاورمیانه، بخشی از تمرکز و منابع واشنگتن را از جنگ اوکراین دور کرده است. از سوی دیگر، اختلال در بازار انرژی میتواند فرصتهایی برای افزایش اهمیت صادرات نفت و فرآوردههای نفتی روسیه ایجاد کند.
از نگاه فریدمن، مسکو ممکن است در ازای همکاری با آمریکا برای حل بحران ایران، به دنبال امتیازگیری در پرونده اوکراین باشد. البته تاکنون شواهدی از وجود یک توافق مشخص میان این دو پرونده منتشر نشده و چنین احتمالی بیشتر یک سناریوی تحلیلی است.
آیا یالتای جدیدی در راه است؟
احتمال دیدار سه رهبر، یادآور کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ است؛ نشستی که در آن رهبران آمریکا، بریتانیا و شوروی درباره نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم مذاکره کردند.
برخی جریانهای سیاسی روسیه، حضور پوتین در کنار رهبران آمریکا و چین را نشانه بازگشت مسکو به جایگاه یکی از قدرتهای اصلی تعیینکننده نظم جهانی میدانند. با این حال، نگرانیهایی نیز درباره احتمال تصمیمگیری قدرتهای بزرگ درباره سرنوشت کشورهایی که در این مذاکرات حضور ندارند، وجود دارد.
ولودیمیر زلنسکی پیشتر هشدار داده بود که چنین نشستهایی نباید به تکرار الگوی یالتا و تقسیم حوزههای نفوذ میان قدرتهای بزرگ تبدیل شود. در مورد ایران نیز این پرسش مطرح است که آیا واشنگتن، مسکو و پکن میتوانند بدون حضور تهران درباره آینده جنگ و پرونده هستهای آن به تفاهم برسند؟
توافق بزرگ بعید است؟
یکی دیگر از موضوعات احتمالی نشست، کنترل تسلیحات هستهای است. با این حال، چین تمایلی به پذیرش محدودیتهایی مشابه آمریکا و روسیه ندارد؛ زیرا زرادخانه هستهای آن بهمراتب کوچکتر از دو قدرت دیگر است. روسیه نیز سلاحهای هستهای را یکی از مهمترین ابزارهای حفظ جایگاه بینالمللی خود میداند.
از سوی دیگر، بخش مهمی از برنامه سفر ترامپ به چین به اختلافات تجاری با پکن، از جمله اجرای آتشبس تجاری و صادرات مواد معدنی کمیاب اختصاص خواهد داشت.
در مجموع، نشست شنژن میتواند فرصتی برای نزدیک شدن مواضع سه قدرت درباره جنگ ایران باشد، اما اختلاف منافع آنها اجازه نمیدهد از هماکنون انتظار توافقی تعیینکننده را داشت. برای تهران نیز مسئله اصلی این است که آیا این سه کشور صرفاً درباره ضرورت کاهش تنش گفتوگو خواهند کرد یا به دنبال شکل دادن به چارچوبی برای پایان جنگ و حل اختلافات هستهای خواهند بود.