تاریخ سیاه استفاده از حشرات در جنگ | منجنیق زنبورها و بارش عقرب
هشدار اخیر جرمی کلارکسون، مجری مشهور بریتانیایی، درباره خطر نابودی بشریت از طریق مهندسی نظامی حشرات، بار دیگر توجه افکار عمومی را به یکی از تاریکترین و عجیبترین ابعاد تاریخ جنگها جلب کرده است؛ ایدهای هولناک که ریشههای آن به هزاران سال پیش بازمیگردد.
به گزارش دیروزبان جنگافزارهای زیستی و استفاده تاکتیکی از حشرات، ابداع دوران مدرن نیست. انسان از سپیدهدم تاریخ نبردها همواره کوشیده است کوچکترین موجودات طبیعت را به مرگبارترین ابزارهای کشتار جمعی یا تخریب روانی تبدیل کند؛ پروژههایی که از پرتاب کوزههای زنبور به سنگرهای دشمن آغاز شد و در قرن بیستم به بمبارانهای باکتریایی و ویروسی رسید.
منجنیق زنبورها و بارش عقرب در جهان باستان
شواهد تاریخی نشان میدهد اقوام باستانی بارها از حشرات گزنده به عنوان سلاحهای خطشکن استفاده کردهاند. در قاره آفریقا، مردم قوم «تیو» در نیجریه با تعبیه زنبورهای خشمگین درون شاخهای ویژه، آنها را به سوی صفوف مهاجمان هدایت میکردند. در قاره آمریکا نیز تمدن مایا نوعی «نارنجک زنبوری» اختراع کرده بود که با پرتاب به میان سربازان دشمن، وحشت و هرجومرج عظیمی ایجاد میکرد.
ارتش روم نیز کندوهای کامل زنبور را با منجنیق به سوی دژها و کشتیهای دشمن پرتاب میکرد؛ تاکتیکی که قرنها بعد توسط ریچارد شیردل در محاصره عکا علیه مسلمانان تکرار شد. با این حال، رومیها همیشه مهاجم پیروز نبودند. در جریان محاصره شهر اوپاتوریا، مدافعان تونلهای حفرشده توسط رومیها را با زنبور پر کردند و مانع نفوذ آنها شدند. همچنین در سال ۱۹۸ میلادی، مدافعان شهر تاریخی هترا (در عراق کنونی) با پرتاب صدها ظرف پر از عقربهای سمی از فراز باروها، ارتش مقتدر سپتیمیوس سوروس، امپراتور روم، را وادار به عقبنشینی کردند.
بیشتر بخوانید:
سوسکهای جاسوس؛ آینده جنگ را رقم میزنند
سم قورباغه دارت که ناوالنی با آن کشته شد چیست؟
نیش یک پشه زندگی این بازیگر زن را به کابوس تبدیل کرد!
چینیها در ترکیه به دنبال «ملخ» میگردند؛ ماجرا چیست؟
فاجعه انسانی یگان ۷۳۱ و بمبهای کک و مگس
با آغاز قرن بیستم و پیشرفت علوم زیستی، حشرات دیگر صرفا ابزاری برای آزار یا برهم زدن آرایش دشمن نبودند، بلکه به ناقلان مدرن مرگبارترین بیماریهای مسری تبدیل شدند.
تاریکترین برگ این تاریخ در جریان جنگ جهانی دوم توسط ارتش ژاپن و «یگان ۷۳۱» رقم خورد. این واحد فوقمحرمانه با طراحی محفظهها و بمبهای سرامیکی ویژه، میلیونها کک و مگس آلوده به باسیل طاعون و باکتری وبا را بر فراز شهرهای چین رها کرد. اسناد تاریخی نشان میدهد این حملات زیستی هولناک به شیوع اپیدمیهای گسترده و جان باختن بیش از ۴۰۰ هزار غیرنظامی و سرباز چینی انجامید.
پشههای تب زرد در جنگ سرد
جنگ حشرات تنها به کشتار مستقیم انسانها محدود نشد، بلکه امنیت غذایی ملتها را نیز هدف گرفت. آلمان نازی طرحی برای رهاسازی میلیونها «سوسک کلرادو» در مزارع بریتانیا تدوین کرد تا زنجیره تأمین غلات این کشور را نابود کند؛ طرحی که پیشتر فرانسه نیز به آن اندیشیده بود و بعدها در اوج جنگ سرد، آلمان شرقی، واشنگتن را به اجرای مخفیانه آن متهم کرد.
در دوران جنگ سرد، رقابت تسلیحاتی ابعاد جنونآمیزتری به خود گرفت. ارتش آمریکا در قالب پروژههای محرمانه، امکان تولید ماهانه ۱۰۰ میلیون پشه ناقل تب زرد را برای حمله به اتحاد جماهیر شوروی بررسی کرد و در سال ۱۹۵۵ طی «عملیات وزوز بزرگ»، حدود ۳۰۰ هزار پشه را در آسمان ایالت جورجیا رها ساخت تا برد و میزان بقای آنها را بسنجد. همزمان، شوروی نیز آزمایشهای گستردهای را برای انتقال پاتوژنهای کشنده از طریق کنهها به پیش برد.
امروزه با پیشرفتهای خیرهکننده در حوزه مهندسی ژنتیک و فناوریهای اصلاح ژن، هشدارهای کارشناسان رنگوبوی واقعیتری به خود گرفته است؛ زنگ خطری جدی مبنی بر اینکه بندپایان میکروسکوپی بار دیگر به ابزاری بیصدا برای سناریوهای ویرانگر جهانی بدل شوند.