تحلیل فوری: آیا چین به کمک ایران خواهد آمد؟
با آغاز حمله متجاوزانه آمریکا و اسرائیل به ایران نگاهها بیش از پیش به سمت چین دوخته شده است. پرسش محوری این است: آیا پکن واقعا به یاری تهران خواهد شتافت یا ترجیح میدهد در حاشیه بایستد؟
به گزارش دیروزبان به نقل از میدل ایست آی، در سالهای اخیر، روابط ایران و چین بهویژه در حوزههای اقتصادی، انرژی و دیپلماتیک گسترش یافته است. توافق همکاری بلندمدت ۲۵ ساله، افزایش صادرات نفت ایران به چین و هماهنگیهای سیاسی در مجامع بینالمللی، این تصور را تقویت کرده که پکن ممکن است در بزنگاههای حساس نقش حامی ایران را ایفا کند. با این حال، بررسی دقیقتر رفتار چین نشان میدهد که این حمایت، بیش از آنکه نظامی و مستقیم باشد، حسابشده، غیرمستقیم و مبتنی بر منافع راهبردی بلندمدت است.
حمایت بدون ورود به جنگ
این رسانه مدعی شده است چین بهطور سنتی از مداخله نظامی مستقیم در بحرانهای منطقهای پرهیز کرده است. سیاست خارجی پکن بر اصل «عدم مداخله» و اجتناب از رویارویی مستقیم با قدرتهای بزرگ، بهویژه آمریکا، استوار است. از همین رو، انتظار اعزام نیرو، ناوهای جنگی یا ورود مستقیم چین به یک درگیری احتمالی میان ایران و آمریکا، چندان واقعبینانه نیست.
در عوض، حمایت چین از ایران عمدتا در سطوح دیگر بروز پیدا میکند: پشتیبانی سیاسی در شورای امنیت سازمان ملل، مخالفت با تحریمهای یکجانبه، تأکید بر حق ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و استمرار روابط اقتصادی، حتی در شرایط فشار حداکثری. این نوع حمایت، اگرچه در ظاهر کمهزینهتر است، اما در عمل به تهران امکان میدهد بخشی از فشارهای خارجی را خنثی کند.
ملاحظات اقتصادی و منطقهای
یکی از دلایل اصلی احتیاط چین، گستردگی منافع آن در خاورمیانه است. پکن روابط اقتصادی عمیقی با کشورهای رقیب ایران در منطقه، از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی، دارد. چین بزرگترین واردکننده نفت جهان است و ثبات در خلیج فارس برای امنیت انرژی آن حیاتی محسوب میشود. ورود به یک درگیری نظامی یا جانبداری آشکار از یک طرف، میتواند این موازنه حساس را بر هم بزند.
افزون بر این، چین نمیخواهد خاورمیانه به صحنهای برای تقابل مستقیم با آمریکا تبدیل شود؛ تقابلی که میتواند منابع، توجه و توان راهبردی پکن را از اولویتهای اصلیاش، از جمله رقابت با واشنگتن در شرق آسیا و مسئله تایوان، منحرف کند.
نقش میانجی یا بازیگر پشتصحنه؟
با وجود این محدودیتها، چین کاملا منفعل هم نیست. تجربه میانجیگری پکن در توافق ایران و عربستان نشان داد که این کشور میکوشد نقش یک بازیگر دیپلماتیک فعال اما کمسروصدا را ایفا کند. در سناریوی تشدید تنش با آمریکا، احتمال دارد چین تلاش کند از طریق کانالهای دیپلماتیک، از فروغلتیدن بحران به جنگی تمامعیار جلوگیری کند؛ نه لزوما برای دفاع از ایران، بلکه برای حفظ ثبات منطقهای که منافع اقتصادیاش به آن گره خورده است.
کمک واقعی، اما با خطوط قرمز روشن
در نهایت، اگر پرسش این باشد که آیا چین «ایران را نجات خواهد داد»، پاسخ ساده نیست. چین احتمالا به ایران کمک خواهد کرد؛ اما بعید است برای پیروزی ایران در یک تقابل نظامی با آمریکا، هزینه بدهد. به ادعای این رسانه حمایت پکن بیشتر به معنای تضمین بقاست نه ورود به جنگ یا پذیرش ریسک رویارویی مستقیم با واشنگتن.