حمله آمریکا به ایران؛ شوک تازه به بازار جهانی نفت | آنچه بازار نفت را تهدید میکند
حمله نظامی به ایران، نهتنها معادلات امنیتی خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه کرده، بلکه بازارهای جهانی نفت را نیز در برابر موجی از نااطمینانی قرار داده است.
به گزارش دیروزبان به نقل از بلومبرگ، هرچند بازارها در زمان وقوع حمله تعطیل بودند، اما تحلیلگران معتقدند پیامدهای این اقدام میتواند در روزها و هفتههای آینده، قیمت انرژی را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد.
ایران با تولید روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه نفت، نزدیک به سه درصد از عرضه جهانی را تأمین میکند و چهارمین تولیدکننده بزرگ در اوپک به شمار میرود. اما اهمیت ایران تنها به حجم تولیدش محدود نمیشود؛ موقعیت جغرافیایی این کشور، عامل اصلی نگرانی بازارهاست. ایران در کرانه تنگه هرمز قرار دارد؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت خام جهان از آن عبور میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند شوکی فوری به قیمتها وارد کند.
در حال حاضر، اطلاعات دقیقی درباره هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی ایران منتشر نشده است. با این حال، جزیره خارک بهعنوان مهمترین پایانه صادرات نفت ایران، در کانون توجه قرار دارد. این پایانه در سالهای اخیر بیش از دو میلیون بشکه نفت در روز را به بازارهای جهانی ارسال کرده و هرگونه آسیب به آن میتواند اقتصاد ایران و توازن عرضه در بازار جهانی را بهشدت تحت فشار قرار دهد.
ایران طی سالهای گذشته، با وجود تحریمهای گسترده آمریکا، توانسته صادرات نفت خود را افزایش دهد. بخش عمده این صادرات به چین انجام میشود؛ کشوری که به بزرگترین خریدار نفت ایران تبدیل شده است. از همین رو، هرگونه تشدید تنش که جریان نفت در خلیج فارس را مختل کند، تنها مسئلهای منطقهای نخواهد بود و پای منافع قدرتهای بزرگ را نیز به میان میکشد.
در سطح منطقهای، سناریوی بسته شدن تنگه هرمز همچنان بدبینانهترین فرضیه برای بازار نفت است. هرچند بسیاری از کارشناسان معتقدند ایران تمایل بستن کامل این گذرگاه را برای مدت طولانی ندارد، اما حتی اقدامات محدود مانند مزاحمت برای کشتیرانی یا حملات پراکنده به زیرساختهای انرژی، میتواند قیمتها را بهسرعت افزایش دهد. تجربه حمله به تأسیسات نفتی عربستان در سال ۲۰۱۹ نشان داد که بازار نفت بهشدت نسبت به چنین تهدیدهایی حساس است.
از سوی دیگر، کشورهای تولیدکننده خلیج فارس در هفتههای اخیر نشانههایی از افزایش صادرات خود بروز دادهاند؛ اقدامی که میتواند تلاشی برای پیشدستی در برابر تشدید بحران باشد. با این حال، حتی ظرفیتهای جایگزین خطوط لوله عربستان و امارات نیز قادر نیستند در صورت انسداد هرمز، شوک ناشی از کاهش عرضه را بهطور کامل جبران کنند.
در نهایت، بازار نفت در نقطهای ایستاده که بیش از هر عامل اقتصادی، به تحولات سیاسی و نظامی واکنش نشان میدهد. اگر دامنه درگیری میان آمریکا و ایران گسترش یابد، نفت میتواند بار دیگر به ابزار فشار ژئوپلیتیک تبدیل شود؛ ابزاری که پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه، اقتصاد جهانی را هدف خواهد گرفت. در چنین شرایطی، آنچه بیش از همه بازارها را میترساند، نه فقط کاهش عرضه، بلکه تداوم ابهام و بیثباتی است.