مراحل ساخت یک جاسوس | پول، زنان و باجگیری | درون جنگ استخدامی اسرائیل علیه جنبشهای مقاومت
موضوع جاسوسها از دهه ۱۹۷۰ جایگاه مهمتری در تفکر گروههای مقاومت پیدا کرد؛ بهویژه پس از آنکه اسرائیل در واکنش به عملیات المپیک مونیخ، موجی از ترورهای هدفمند را آغاز کرد.
به گزارش دیروزبان به نقل از کریدل، ترور بدون اطلاعات دقیق ممکن نیست و اطلاعات نیز بدون وجود منابع انسانی به دست نمیآید. در تمام مراحل یک عملیات نظامی یا امنیتی، از طراحی تا اجرا، افرادی هستند که اطلاعات را منتقل میکنند.
کارشناسان میگویند جاسوسها همیشه وجود داشتهاند، اما آنچه در دهه ۱۹۷۰ تغییر کرد، مقیاس و سازماندهی این فعالیتها بود. شبکههایی که پیشتر پراکنده بودند، به ساختارهایی منسجم، سازمانیافته و دائمی تبدیل شدند.
همزمان، میدان نبرد اطلاعاتی نیز از رقابت میان سازمانهای اطلاعاتی دولتها فراتر رفت. در کنار سرویسهای اسرائیل، بازیگرانی مانند فتح، جبهه مردمی برای آزادی فلسطین، سازمان سپتامبر سیاه، جهاد اسلامی فلسطین و بعدها گروههای شکلگرفته در جریان انتفاضه دوم نیز وارد این عرصه شدند.
این تحول اسرائیل را وادار کرد شیوههای اطلاعاتی خود را تغییر دهد. دیگر با ساختارهای متمرکز و سلسلهمراتبی روبهرو نبود، بلکه با شبکههایی انعطافپذیر و پراکنده سروکار داشت که بخشی از آنها محلی و بخشی دیگر فرامرزی بودند.
جذب جاسوس چگونه انجام میشود؟
یوسی کوهن، رئیس پیشین موساد، در کتاب «شمشیر آزادی» توضیح میدهد که اساس جذب نیرو، شناسایی نقاط ضعف افراد، بهرهبرداری از آنها و حفظ اهرم فشار در طول زمان است.
او مینویسد هدف از جذب یک منبع، تسلط کامل بر اوست: «من به اطلاعات او نیاز دارم. باید او متعلق به من باشد و از او استفاده خواهم کرد.» به اعتقاد کوهن، خیانت باید اقدامی آگاهانه باشد.
در مقابل، منابع فلسطینی و لبنانی معمولا جذب جاسوس را به سه عامل پول، زنان و باجگیری خلاصه میکنند، اما روایتهای میدانی نشان میدهد این فرآیند پیچیدهتر است و دستکم پنج مسیر اصلی برای آن وجود دارد.
ضعف آگاهی امنیتی؛ نخستین نقطه آسیب
با وجود آموزشهای امنیتی در برخی گروههای مقاومت، سطح آگاهی در میان نیروها یکسان نیست. نیروهای نظامی معمولا آموزشهای بیشتری دریافت میکنند، اما فعالان رسانهای، فرهنگی و اداری اغلب از آموزشهای امنیتی کمتری برخوردارند.
همین موضوع زمینه نفوذ را فراهم میکند. مشکل فقط بیتوجهی افراد نیست، بلکه بسیاری از آنها متوجه نمیشوند یک ارتباط ساده چگونه میتواند به فرآیند جذب تبدیل شود. مأموران اطلاعاتی آموزش دیدهاند تا در مدت کوتاهی ویژگیهای رفتاری افراد و نقاط ضعف آنها را شناسایی کنند.
یکی از منابع امنیتی لبنان به نشریه «کریدل» میگوید: «یک اشتباه کوچک ممکن است به فاجعه ختم شود. در این حوزه، نخستین اشتباه میتواند آخرین اشتباه باشد.»
کنجکاوی نیز نقش مهمی دارد. جستوجو در برخی پلتفرمها، پاسخ دادن به پیام افراد ناشناس یا پذیرش پیشنهادهای کاری از راه دور، گاهی نخستین گام در مسیر جذب است. مأموران اطلاعاتی معمولا سناریوهایی مرحلهبهمرحله طراحی میکنند تا فرد را آرامآرام وارد همکاری کنند.
پول؛ رایجترین ابزار جذب
به گفته منابع مختلف، بسیاری از پروندههای جاسوسی با انگیزه مالی آغاز میشود؛ یا به دلیل نیاز شدید اقتصادی و یا برای دستیابی به درآمدی سریع.
بحرانهای اقتصادی، بیکاری و بیثباتی در فلسطین، لبنان و دیگر کشورهای منطقه، افراد بیشتری را در معرض آسیب قرار داده است.
با این حال، منابع آگاه میگویند مأموران اسرائیلی برخلاف تصور عمومی، دستمزدهای بسیار بالایی پرداخت نمیکنند. پرداختها ممکن است در ابتدا قابل توجه باشد، اما بهتدریج کاهش مییابد و در برخی پروندههای فلسطینی حتی به ماهانه ۵۰ تا ۱۰۰ دلار میرسد. مبالغ بالاتر معمولا به مأموریتهای حساس یا جاسوسان باسابقه اختصاص دارد.
برخی عوامل اطلاعاتی بیش از ۲۵ سال برای اسرائیل فعالیت کردهاند. اما زمانی که بخواهند همکاری را قطع کنند، فشارها آغاز میشود؛ تهدید، افشای اطلاعات و باجگیری جای پول را میگیرد و خروج از این چرخه بسیار دشوار میشود.
باجگیری و ترس از رسوایی
یکی دیگر از رایجترین شیوههای جذب، باجگیری است. افراد ممکن است در دام بدهی، روابط شخصی یا موقعیتهای حساس گرفتار شوند و سپس همان موارد به ابزاری برای وادار کردن آنها به همکاری تبدیل شود.
گزارش تأکید میکند که فشارهای اقتصادی پس از همهگیری کرونا و بحرانهای مالی، موجب شده موانع اجتماعی در برخی جوامع فلسطینی تا حدی تضعیف شود و زمینه برای این نوع جذب آسانتر گردد.
به گفته منابع، کارگران فلسطینی که برای کار وارد مناطق تحت کنترل اسرائیل میشوند، چه بهصورت قانونی و چه غیرقانونی، بیش از دیگران در معرض تلاش برای جذب قرار دارند؛ زیرا تهدید به لغو مجوز کار یا پیگرد قانونی میتواند به اهرم فشار تبدیل شود.
انتقامجویی و نارضایتی شخصی
خطرناکترین موارد زمانی رخ میدهد که افراد خودشان با سرویسهای اطلاعاتی تماس میگیرند؛ نه به خاطر پول، بلکه به دلیل احساس بیعدالتی، اختلاف با فرماندهان، حسادت یا نارضایتی از ساختارهای داخلی.
منابع امنیتی میگویند برخی از خسارتبارترین نفوذهای اطلاعاتی توسط همین افراد انجام شده است؛ افرادی که تجربه بالایی داشته و به اطلاعات بسیار حساس دسترسی داشتهاند. معمولا نیز تنها پس از وقوع خسارتهای سنگین، از جمله ترور فرماندهان یا افشای شبکههای عملیاتی، شناسایی شدهاند.
در یکی از پروندهها، فردی که از مسئولان آموزشی بود، به دلیل انگیزههای شخصی، رفتارهایی انجام داد که در نهایت به کشته شدن تعدادی از نیروهای تحت آموزش انجامید و ارتباط این حوادث با او بسیار دیر آشکار شد.
چرا جنگ اطلاعاتی ادامه دارد؟
بررسی همه این مسیرها نشان میدهد که جاسوسی معمولا از سه عنصر مشترک شکل میگیرد: اجبار، دسترسی و زمان مناسب.
گروههای مقاومت در محیطهایی فعالیت میکنند که با فشار اقتصادی، شکافهای اجتماعی، اختلافات داخلی و نظارت دائمی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، کوچکترین ضعف میتواند پیامدهای بزرگی داشته باشد.
در نتیجه، موفقیت عملیاتهای اطلاعاتی تنها به تصمیم یک فرد وابسته نیست، بلکه به میزان آسیبپذیری ساختارها و ضعفهای موجود در محیط پیرامون نیز بستگی دارد؛ موضوعی که به گفته نویسنده، باعث شده جنگ اطلاعاتی میان اسرائیل و گروههای مقاومت همچنان ادامه داشته باشد.