معمار بازسازی در میان آوار و سیاست
علی عبدالحمید شعث کیست و نظریه عجیبش درباره غزه چیست؟
علی عبدالحمید شعث، مدیر جدید غزه در چارچوب طرح صلح ۲۰ مادهای موسوم به طرح ترامپ، اکنون در موقعیتی قرار گرفته است که بیش از هر زمان دیگری با پارادوکس «بازسازی» و «سیاست» گره خورده است.
به گزارش دیروزبان به نقل از فارین پالیسی، او که ایدهای بحثبرانگیز برای پاکسازی غزه دارد ( انتقال آوارهای جنگ به درون دریای مدیترانه برای گسترش زمین) اکنون خود به بخشی از یک معمای پیچیده سیاسی تبدیل شده است. این طرح که از نگاه شعث میتواند غزه را در کمتر از سه سال از زیر آوارها نجات دهد، از دید منتقدان تنها یک راهکار فنی نیست، بلکه یک «مدل اقتصادی» است که ممکن است آینده سیاسی فلسطینیان را تغییر دهد.
تکنوکراتی در میان دو جبهه
شعث، مهندس عمران متولد ۱۹۵۸ در خانیونس، مسیری طولانی را از تحصیل در قاهره و بلفاست تا حضور در سطوح عالی تشکیلات خودگردان به عنوان معاون وزیر برنامهریزی پیموده است. تجربه او در مدیریت بودجههای کلان و تعامل با نهادهای بینالمللی، او را به گزینهای تبدیل کرده که هم غرب و هم اسرائیل، علیرغم ملاحظات امنیتیشان، تا حدی برای مدیریت مرحله انتقالی به او اعتماد دارند. شعث خود در توضیح ماهیت تیم دوازدهنفرهاش گفته است: «ما ذهنهای فلسطینی هستیم، نه سلاحها.» این جمله، تلاشی برای تعریف هویت «کمیته ملی اداره غزه» به عنوان نهادی تکنوکراتیک و غیرنظامی است.
هراس از یک «مدل اقتصادی» جدید
با وجود نیاز مبرم به بازسازی، انتصاب شعث با موجی از نگرانی در محافل فلسطینی روبهرو شده است. منتقدان بیم دارند که اولویت دادن به رفاه اقتصادی، به بهای کمرنگ شدن آرمان ملی و استقلال فلسطینیان تمام شود. محمد شهاده، پژوهشگر شورای روابط خارجی اروپا، معتقد است که واگذاری وظایفی مانند مدیریت گذرگاه رفح به این کمیته، میتواند شکاف عمیق موجود میان غزه و کرانه باختری را نهادینه کند و هماهنگی میان این دو منطقه را برای همیشه از بین ببرد. نگرانی عمیقتر این است که مدل کنونی نه تنها در غزه، بلکه در آینده به الگویی برای اداره کرانه باختری تبدیل شود؛ مدلی که سیاست را کنار میگذارد و حکمرانی را به یک پروژه صرفا خدماتی و اقتصادی تقلیل میدهد.
بنبست در هتلهای قاهره
با وجود برنامههای بلندپروازانه، شعث و تیمش با واقعیتهای تلخ سیاسی روبهرو هستند. بیش از هفت ماه پس از انتصاب، آنها هنوز در هتلی در قاهره منتظر چراغ سبز برای آغاز فعالیتاند. بازسازی غزه در بنبستی گرفتار شده که خروج از آن نیازمند پاسخ به پرسشهای لاینحل است: تکلیف خلع سلاح حماس چه میشود؟ اسرائیل همچنان به تعهدات امنیتی خود تردید دارد و حماس نیز، اگرچه از آمادگی برای کنار گذاشتن سلاح سخن گفته، اما در عمل از قدرت خود عقبنشینی نکرده است. اران لرمن، مقام سابق امنیت ملی اسرائیل، نیز تصریح کرده که هیچ جدول زمانی مشخصی برای پایان ماموریت این کمیته وجود ندارد و وضعیت همچنان در «ابهام» به سر میبرد.
انتخابات؛ تنها راه برونرفت یا سرابی سیاسی؟
در چنین شرایطی، برخی ناظران برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاستجمهوری را تنها راه مشروعیتبخشی به مدیریت آینده غزه میدانند. محمد شهاده معتقد است که انتخابات میتواند راهی برای پایان دادن به بنبست فعلی باشد، اما مشارکت حماس در آن، گرهگاه اصلی است. شروط محمود عباس مبنی بر لزوم کنار گذاشتن خشونت و به رسمیت شناختن اسرائیل، حضور حماس را با دشواری روبهرو میکند. با این حال، تلاشهایی برای ایجاد ائتلافهای ملی جهت عبور از این موانع در جریان است.
سرنوشت علی عبدالحمید شعث نه در دفتر مهندسیاش، بلکه در اتاقهای فکر تلآویو، واشینگتن و رامالله رقم میخورد. چالش بزرگ او این است: چگونه میتواند غزه را از آوارها پاک کند و زندگی را به مردم بازگرداند، بدون آنکه این بازسازی به قیمت تضعیف حق تعیین سرنوشت سیاسی فلسطینیان تمام شود؟ برای مردم غزه که میان نیاز به بازسازی و بیم از دست دادن هویت ملیشان گرفتار شدهاند، پاسخ به این پرسش حیاتیتر از هر طرح مهندسی است. شعث در میان ویرانههای غزه، در حال آزمودن مدلی است که اگر شکست بخورد، هزینهاش تنها آواربرداری ناتمام نخواهد بود، بلکه میتواند چشمانداز وحدت ملی فلسطینیان را برای دههها به تعویق بیندازد.