بازی دو سر باخت مصرفکننده ایرانی
کورس ایرانخودرو و سایپا در افزایش قیمت | گرفتار در انحصار، گرانی و سقوط کیفیت
بازار خودرو در ایران سالهاست که از منطق اقتصادی بازارهای رقابتی جهان فاصله گرفته و به جزیرهای انحصاری با قواعدی یکطرفه بدل شده است.
به گزارش دیروزبان، در جدیدترین پرده از این نمایش تکراری، بار دیگر مجوزهای رسمی و غیررسمی برای افزایش بهای محصولات دو شرکت خودروسازی کشور (ایرانخودرو و سایپا) صادر شده و ارقام درجشده در فاکتورهای کارخانه و به تبع آن بازار آزاد، رکوردهای تازهای ثبت کردهاند. اما آنچه خشم و استیصال مشتریان ایرانی را دوچندان کرده، صرفا گرانی لجامگسیخته نیست؛ بلکه معادله معکوسی است که طی آن، هرچه قیمتها بالاتر میرود، کیفیت و ایمنی خودروها پایینتر میآید.
بهای انحصار بر دوش مردم
افزایش مستمر قیمت محصولات داخلی معمولا با توجیهاتی همچون «رشد هزینههای تولید»، «تورم عمومی»، «افزایش نرخ ارز» و «زیان انباشته صدها هزار میلیارد تومانی خودروسازان» صورت میگیرد.
بیشتر بخوانید:
بنزین بیکیفیت به خودرو آسیب میزند بنزین باکیفیت به ما
قیمت خودرو ۵۳ سال پیش در چنین روزهایی!
قیمت خودروی محمدرضا گلزار چقدر است؟ | رژه میلیاردی از میان صفِ گوشت
عربستانیها ۶۵۷۴ خودروی بیاموی را پس دادند!
مدیران خودرویی مدعیاند که قیمتهای دستوری مانع از سودآوری آنهاست و برای سرپا ماندن خطوط تولید، راهی جز افزایش نرخها وجود ندارد.
با این حال، نتیجه این سیاست برای مصرفکننده کاملا روشن است؛ خرید یک خودروی ساده و اقتصادی که در اغلب کشورها یک کالای مصرفی پایه برای قشر متوسط و کارگری محسوب میشود، در ایران به یک «رویای دستنیافتنی» یا «سرمایهگذاری سنگین چندساله» تبدیل شده است.
و دیگر اینکه طبقات ضعیفتر جامعه عملا از دایره متقاضیان خودروی صفرکیلومتر خارج شده و به سمت خرید خودروهای فرسوده با هزینههای سرسامآور نگهداری رانده میشوند.
گرانی در برابر پسرفت؛ زوال ایمنی
بزرگترین تناقض صنعت خودروی کشور، رابطه معکوس میان قیمت و شاخصهای کیفی است. مصرفکنندهای که امروز برای یک سدان یا هاچبک تولید داخل مبالغی معادل چند صد میلیون تا بیش از یک میلیارد تومان پرداخت میکند، خودرویی تحویل میگیرد که از نظر متریال، مونتاژ و مهندسی نسبت به نمونههای یک دهه قبل همان مدل نیز دچار افت فاحش شده است.
شواهد این افت کیفی را میتوان در بخشهای مختلف دید. از کیفیت پایین قطعات و مواد اولیه گرفته که بواسطه استفاده از پلاستیکهای خشک و بیکیفیت در کابین، رنگآمیزیهای ضعیف و زودهنگام کدر شونده، و کاهش طول عمر قطعات مصرفی مانند دیسک، صفحه کلاچ، لنت و سنسورها میشود تا نقصهای مونتاژی از همان بدو تحویل که نشانهاش مراجعه پرتکرار خریداران خودروهای صفر به نمایندگیهای خدمات پس از فروش برای رفع عیوب موتور، گیربکس، برقی و صداهای ناهنجار اتاق است.
از سوی دیگر امکانات و آپشنهای اولیه هم به شکل تدریجی حذف میشوند.
این موضوع تحت عنوان «تیپبندیهای جدید» یا بهینهسازی، امکانات سادهای مانند رینگ آلومینیومی، مهشکن، سنسور دندهعقب یا حتی کروز کنترل حذف شده و برای داشتن آنها مبالغ اضافی مطالبه میشوند.
چرا خودروسازان نگران بهبود کیفیت نیستند؟
پاسخ این پرسش در یک واژه کلیدی خلاصه میشود: انحصار. در غیاب یک بازار رقابتی و آزاد، واردات بسیار محدود و قطرهچکانی با تعرفههای گمرکی نجومی همراه است. این دیوار بلند حمایتی، انگیزه ارتقای بهرهوری، تحقیق و توسعه و احترام به حقوق مصرفکننده را در خودروسازان داخلی از بین برده است.
وقتی تقاضا همواره چند برابر عرضه است و مصرفکننده در سیستم قرعهکشی یا پیشفروشهای طولانیمدت ناچار به پذیرش هر محصولی با هر سطح کیفی و قیمت متغیری در زمان تحویل است، خودروساز نیازی به جلب رضایت مشتری یا رقابت بر سر بهبود کیفیت احساس نمیکند. تضمین فروشِ محصول بیکیفیت با بالاترین قیمت ممکن، ساختاری است که رانت انحصار برای این دو شرکت فراهم ساخته است.
مصرفکننده؛ گرفتار در بنبست گزینهها
وضعیت فعلی بازار خودرو، مصرفکننده داخلی را در تنگنایی ناعادلانه قرار داده است. از یکسو، خودروهای کارکرده و صفر داخلی روزبهروز گرانتر و مستهلکتر میشوند و هزینه تعمیرات آنها فشاری مضاعف بر معیشت خانوار وارد میکند؛ از سوی دیگر، ورود خودروهای باکیفیت و اقتصادی بینالمللی با موانع ساختاری روبهروست.