قیمتسازی به جای تخفیف
راز سیاه بلک فرایدی در ایران؛ جشنواره تخفیف یا نمایش بزرگ فریبکاری؟
هر سال با نزدیک شدن به روزهای پایانی آبان و آغاز آذرماه، ویترین فروشگاههای اینترنتی و صفحات فروش در شبکههای اجتماعی به رنگ سیاه درمیآید.
به گزارش دیروزبان، بنرهای بزرگ با عبارتهایی مانند «بلک فرایدی»، «تخفیف استثنایی»، «فقط تا امشب» و «تا ۸۰ درصد تخفیف» به مشتریان وعده میدهند که میتوانند کالاهای مورد نیازشان را با قیمتی باورنکردنی خریداری کنند. اما پشت این هیاهوی تبلیغاتی، واقعیتی وجود دارد که تجربه بسیاری از خریداران ایرانی آن را تأیید میکند: در بخش قابلتوجهی از این حراجها، تخفیف واقعی چندان جایی ندارد و آنچه بیشتر به چشم میآید، بازی با قیمتها و روانشناسی مصرفکننده است.
بلک فرایدی در اصل فرصتی برای فروش کالا با قیمتهای پایینتر و تخلیه انبار فروشگاههاست؛ اما در بازار ایران، این مناسبت در بسیاری از موارد به مسابقهای تبلیغاتی برای بزرگنمایی تخفیفها تبدیل شده است. مسابقهای که در آن گاهی قیمت اصلی کالا، پیش از شروع جشنواره تغییر میکند تا تخفیف اعلامشده در روز حراج، بزرگتر و جذابتر به نظر برسد.
تخفیفهای ۵۰ درصدی که از قبل ساخته میشوند
یکی از رایجترین ترفندهای فروش در بلک فرایدی، افزایش قیمت کالا در روزها یا هفتههای پیش از آغاز جشنواره و سپس بازگرداندن آن به قیمت قبلی با عنوان تخفیف است.
بیشتر بخوانید:
چرا دامن سورمهای در پاساژهای تهران طلا شد؟ | پشت پرده عجیب بازار لباس در ایران
مرفهانِ فقیر | چرا ثروتمندان تهران هم به بازارهای ارزان پناه بردهاند؟
لاکچریبازی تا پای گور | سنگ قبر صورتی با قیمت یکونیم میلیارد تومان ناقابل
ماجرای ناپدید شدن ۱۰ کیلو شمش طلا از انبار فرودگاه امام
برای مثال، کالایی که تا چند روز پیش با قیمت پنج میلیون تومان فروخته میشده، ممکن است پیش از شروع حراج با قیمت هفت میلیون تومان در سایت قرار بگیرد و در روز بلک فرایدی با تخفیف ۳۰ درصدی، به چهار میلیون و ۹۰۰ هزار تومان برسد. فروشگاه در ظاهر تخفیف قابلتوجهی ارائه کرده، اما مشتری عملا تنها صد هزار تومان کمتر از قیمت قبلی پرداخت میکند.
در چنین شرایطی، عدد بزرگ تخفیف بیشتر از آنکه نشاندهنده کاهش واقعی قیمت باشد، ابزاری برای تحریک مشتری به خرید است.
بازی با قیمت قبلی؛ ترفندی برای فریب چشم مشتری
نمایش قیمت خطخورده در کنار قیمت جدید، یکی از ابزارهای اصلی فروشگاهها برای متقاعد کردن خریداران است. مشتری وقتی با کالایی مواجه میشود که قیمت آن از ۱۰ میلیون تومان به شش میلیون تومان کاهش پیدا کرده، تصور میکند چهار میلیون تومان سود کرده است. اما پرسش مهم این است که آیا آن کالا واقعا پیش از جشنواره ۱۰ میلیون تومان فروخته میشده است؟
در بسیاری از موارد، قیمت خطخورده صرفا یک عدد تبلیغاتی است و لزوما نشاندهنده قیمت واقعی و سابقه فروش کالا نیست. نبود دسترسی آسان به تاریخچه قیمتها نیز باعث میشود مصرفکننده نتواند بهسادگی ادعای فروشنده را بررسی کند.
تخفیفهای عجیب روی کالاهای ناموجود
ترفند دیگری که در برخی جشنوارههای فروش دیده میشود، اعلام تخفیفهای بسیار جذاب برای کالاهایی است که موجودی محدودی دارند یا اساسا امکان خرید آنها فراهم نیست.
مشتری با دیدن یک گوشی تلفن همراه، لپتاپ یا لوازم خانگی با تخفیف چشمگیر وارد صفحه خرید میشود، اما در نهایت با عبارتهایی مانند «اتمام موجودی»، «ناموجود» یا «در حال حاضر قابل سفارش نیست» مواجه میشود.
گاهی نیز کالاهای دارای تخفیف واقعی در تعداد بسیار محدودی عرضه میشوند؛ بهگونهای که بیشتر مشتریان امکان خرید آنها را پیدا نمیکنند. این شیوه میتواند به جذب بازدیدکننده و افزایش ترافیک فروشگاه کمک کند، بدون آنکه الزاما فروش گستردهای با همان قیمت اتفاق بیفتد.
تخفیف به شرط خرید؛ هزینهای که پنهان میماند
برخی فروشندگان نیز تخفیف را به خرید چند کالا، استفاده از اعتبار فروشگاه یا پرداخت از طریق روشهای خاص مشروط میکنند.
در چنین شرایطی، مشتری برای بهرهمندی از یک تخفیف ظاهرا جذاب، مجبور میشود کالاهای دیگری بخرد که شاید اصلا به آنها احتیاجی نداشته باشد. از طرف دیگر، هزینه ارسال، بستهبندی یا خدمات جانبی ممکن است به مبلغ نهایی اضافه شود و بخش مهمی از تخفیف اعلامشده را از بین ببرد.
در واقع، مشتری تصور میکند در حال صرفهجویی است، اما ممکن است در پایان خرید، هزینه بیشتری نسبت به برنامه اولیه خود پرداخت کند.
شمارش معکوس و ترس از دست دادن فرصت
فروشگاهها برای افزایش سرعت خرید، از ابزارهای روانشناختی نیز استفاده میکنند. شمارش معکوس پایان تخفیف، عبارتهایی مانند «فقط سه عدد باقی مانده» و پیامهای مکرر درباره استقبال خریداران، همگی با یک هدف طراحی شدهاند: مشتری فرصت کافی برای مقایسه قیمتها و بررسی کیفیت کالا نداشته باشد.
این تکنیک که در بازاریابی با عنوان ایجاد احساس فوریت شناخته میشود، میتواند خریدار را به تصمیمی عجولانه وادار کند. بهخصوص در شرایط اقتصادی ایران که بسیاری از خانوارها با محدودیت قدرت خرید مواجهاند، وعده تخفیفهای بزرگ میتواند وسوسهکننده باشد.
بلک فرایدی واقعی را چگونه تشخیص دهیم؟
البته نمیتوان همه فروشگاهها و تخفیفهای بلک فرایدی را غیرواقعی دانست. برخی فروشندگان واقعا برای افزایش فروش، تخلیه انبار یا جذب مشتری جدید، قیمت کالاهای خود را کاهش میدهند. با این حال، تشخیص تخفیف واقعی از تخفیف نمایشی به دقت بیشتری نیاز دارد.
مقایسه قیمت یک کالا در چند فروشگاه، بررسی سابقه قیمت آن در هفتههای گذشته، توجه به هزینه نهایی خرید و مطالعه شرایط بازگشت کالا میتواند احتمال گرفتار شدن در دام تبلیغات را کاهش دهد.
بلک فرایدی در ایران بیش از آنکه به یک فرصت فراگیر برای خرید ارزان تبدیل شده باشد، در بخشهایی از بازار به میدان رقابت تبلیغاتی فروشندگان تبدیل شده است. جایی که گاهی تخفیف ۷۰ درصدی بیشتر از آنکه به نفع مشتری باشد، به نفع فروشنده تمام میشود. در چنین بازاری، شاید مهمترین تخفیف این باشد که مشتری فریب عددهای بزرگ را نخورد و پیش از خرید، قیمت واقعی کالا را بشناسد.