فوتبال زیر شلاق سیاست | وقتی عُدی صدام بازیکنان تیم ملی عراق را شکنجه میکرد | داستان حضور عراق در جام جهانی
جام جهانی ۱۹۸۶ مکزیک رویدادی پر از لحظات ماندگار بود؛ از شهرهای رنگارنگی مانند ایراپواتو تا «دست خدا»ی دیهگو مارادونا.
به گزارش دیروزبان در میان این تصاویر پررنگ، حضور تیم ملی عراق کمتر در حافظه عمومی مانده است؛ با وجود اینکه این تورنمنت نخستین تجربه جهانی فوتبال این کشور بود.
عراق در نهایت هر سه بازی خود را واگذار کرد، تنها یک گل به ثمر رساند و در قعر جدول گروه قرار گرفت. اما بازبینی تصاویر آن دوره نشان میدهد که این تیم از نظر فنی کاملا بیدفاع و ضعیف نبود، بلکه بیش از هر چیز از کمبود تجربه در سطح رقابتهای بزرگ رنج میبرد.
دوران طلایی فوتبال عراق در دهه ۸۰
دهه ۱۹۸۰ برای فوتبال عراق دوران موفقی بود. تیم ملی این کشور در رقابتهای منطقهای مانند جام خلیج فارس، جام عرب و بازیهای آسیایی به قهرمانی رسید و سه بار نیز به المپیک راه یافت. صعود به جام جهانی در شرایطی رقم خورد که تنها دو سهمیه برای تیمهای آسیایی وجود داشت و کشور درگیر جنگ ایران و عراق بود؛ جنگی که از ۱۹۸۲ باعث شد مسابقات خانگی عراق در زمین بیطرف برگزار شود.
بیشتر بخوانید:
شادی پس از گُل، فقط شادی نیست | نگاهی به ده شادی پس از گل که تاریخ جام جهانی را تغییر دادند
روی پوست ستارهها | تتوهای بازیکنان جام چه رازهایی را فاش میکنند؟
جامجهانی فوتبال همیشه سیاسی بوده است | از موسولینی تا ترامپ؛ هفت نمونه از سیاستبازیهای یک جام
این موفقیتها بیارتباط با فضای سیاسی کشور نبود. صدام حسین برایش ورزش مهم بود و آن را ابزاری برای نمایش قدرت و ایجاد وحدت ملی در دوران جنگ میدانست. این حوزه حساس به پسر بزرگ او، عدی حسین، سپرده شد؛ فردی که بعدها چهرهای هراسانگیز در ورزش عراق شد.
ظهور عدی حسین و ساختار سرکوب
عدی حسین در سال ۱۹۶۴ متولد شد و از کودکی در فضایی سیاسی و امنیتی رشد کرد. پدرش صدام درگیر قدرتگیری در حزب بعث بود و ساختار حکومت به سرعت در حال تثبیت میشد. گفته میشود عدی از سنین پایین شاهد خشونتهای سیاسی بوده و بعدها نیز رفتارهای افراطی از خود نشان داد.
با وجود مشکلات رفتاری، او در دانشگاه بغداد و سپس آکادمی نظامی تحصیل کرد، هرچند برخی منابع معتقدند بخشی از موفقیتهای تحصیلیاش حاصل نفوذ سیاسی بوده است. به تدریج کنترل بخشهای مهمی از ساختار ورزشی عراق به او سپرده شد؛ از جمله کمیته المپیک و فدراسیون فوتبال.
ورزش زیر سایه خشونت
عدی هر شکست ورزشی را توهینی شخصی تلقی میکرد. در دوره او، تهدید، شکنجه و تحقیر به بخشی از مدیریت ورزش تبدیل شد. بازیکنان و مربیان با تهدیدهایی مانند قطع عضو یا اعزام به جبهه جنگ مواجه بودند.
گزارشهای متعدد از بازداشتگاهها و مکانهایی مانند زندان خصوصی در الرضوانیه وجود دارد؛ جایی که بازیکنان خاطراتی از ضرب و شتم با کابل و رفتارهای وحشیانه را روایت کردهاند. یکی از مجازاتهای رایج، تراشیدن اجباری سر بود که در فرهنگ آنها نشانه تحقیر و بردگی تلقی میشود.
در باشگاه محبوب عدی، الرشید، فضای رقابت کاملا ناعادلانه بود. بازیکنان تیمهای رقیب پیش از مسابقات مهم محروم میشدند و تصمیمهای داوری نیز تحت نفوذ مستقیم قرار داشت. با این حال، بازیکنان تیم او پاداشهای مالی و هدایای گرانقیمت دریافت میکردند، اما همواره در ترس زندگی میکردند.
روایت بازیکنان و مربیان
چهرههای مطرح فوتبال عراق مانند احمد راضی، وائل جمعة و حبیب جعفر در سالهای بعد از شکنجهها و فشارهای روانی سخن گفتهاند. برخی از آنها از بازداشتهای کوتاهمدت، ضرب و شتم و حتی تبعیدهای اجباری به اردوگاههای نظامی خبر دادهاند.
با این حال، برخی نیز معتقد بودند که این فشارها باعث موفقیتهای ورزشی آن دوران شده است؛ دیدگاهی که هنوز در بخشی از جامعه ورزشی عراق دیده میشود.
پایان یک دوره
در سال ۲۰۰۳ و با حمله ائتلاف بینالمللی، رژیم صدام سقوط کرد. عدی و برادرش قصی پس از مدتی فرار، در موصل کشته شدند. پایان حکومت بعث، پایان دورهای بود که در آن ورزش عراق میان موفقیت و سرکوب شدید در نوسان قرار داشت.
با وجود افشای گسترده جنایات آن دوران، هنوز برخی افراد در عراق با نگاهی دوگانه به آن دوره نگاه میکنند؛ دورانی که از نظر آنها همزمان با موفقیتهای ورزشی و سرکوب سیاسی همراه بود.