ماجرای عکس حمل پیانو در دوره قاجار چیست؟ | بتهوون روی دوش حمالان

به گزارش دیروزبان، در این عکس، شاهد حمل یک پیانو توسط کارگران (حمالان) محلی هستیم که با پوشش سنتی آن دوران، این ساز سنگین و غریب را بر دوش گرفته و در کوچه‌پس‌کوچه‌های تهران یا یکی دیگر از شهرهای بزرگ آن زمان جابه‌جا می‌کنند.

 نخستین پیانو در دوران ناصرالدین‌شاه قاجار و به عنوان هدیه‌ای از سوی ناپلئون سوم، امپراتور فرانسه، وارد ایران شد. در آن زمان، پیانو نه تنها یک ابزار موسیقی، بلکه نمادی از تجدد، ثروت و ارتباط با جهان غرب (فرنگ) بود. این ساز که در ابتدا تنها در تالارهای سلطنتی کاخ گلستان طنین‌انداز می‌شد، به تدریج جای خود را در منازل اشراف و دولتمردان باز کرد. اما جابه‌جایی این «جعبه سیاه غول‌آسا» در نبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل مدرن، خود پروژه‌ای عظیم و دشوار بود.

آنچه این عکس را ارزشمند می‌کند، تضاد بصری میان موضوع و محیط است. پیانو، به عنوان پیچیده‌ترین ساز کلاویه‌ای غرب، بر شانه‌های مردانی قرار گرفته که کلاه نمدی و قباهای بلند به تن دارند؛ مردانی که احتمالا هیچ تصوری از صدای این ساز یا نت‌های بتهوون و شوپن نداشتند. در آن سال‌ها، حمل چنین اشیاء سنگینی در کوچه‌های باریک و ناهموار، تنها با تکیه بر قدرت بدنی کارگران و با استفاده از تخته‌ها و طناب‌های مخصوص انجام می‌شد.

ورود پیانو به ایران تنها به جابه‌جایی فیزیکی ختم نشد. اساتیدی چون «مرتضی محجوبی» بعدها توانستند با تغییر کوک این ساز، دستگاه‌های موسیقی ایرانی را با آن اجرا کنند و پیانو را با هویت شرقی پیوند بزنند. این عکس، گواهی بر نخستین قدم‌های لرزان اما مصمم ایران در مسیر آشنایی با هنر جهانی است؛ تصویری که در آن سنگینی یک ساز غربی، بر گرده‌  سنت نشسته تا سرآغاز فصلی نو در فرهنگ شنیداری ایرانیان باشد.