جنگی که ترامپ انتخاب کرد | حملهای در تاریکی، پیامی در روشنایی
با حمله گسترده ایالات متحده به ایران در نخستین ساعات بامداد شنبه، دونالد ترامپ مسیری را برگزید که بسیاری آن را «جنگِ انتخابی» میدانند. همزمان با حمله ویدیوی از پیش ضبطشده ترامپ، در نیمهشب (آمریکا) منتشر شد؛ ویدیویی که بیش از آنکه استدلالی فوری ارائه دهد، فهرستی از کینهها و گلایههای چهار دههای را بازخوانی میکرد.
به گزارش دیروزبان به نقل از نیویورک تایمز، ترامپ این اقدام را با استناد به خطر برنامه هستهای و موشکی ایران توجیه کرد، اما شواهد رسمی دولت آمریکا تصویر دیگری نشان میداد. حتی برآوردهای اطلاعاتی پیشین نیز حاکی از آن بود که ایران تا دستیابی به زرادخانهای مؤثر فاصلهای قابلتوجه دارد. افزون بر این، حمله پیشین به تأسیسات غنیسازی، بنا به ادعای خود ترامپ، برنامه هستهای ایران را ماهها پیش «نابود» کرده بود. پرسش اصلی، بیپاسخ ماند: اگر تهدید فوری نبود، چرا اکنون؟ هدفی بزرگ با ابزاری محدود
این روزنامه آمریکایی مینویسد: هدف، اعلامنشده اما آشکار، تضعیف ساختار قدرت در تهران بود؛ اما تاریخ نشان میدهد سرنگونی دولت کشوری بزرگ ــ با جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر ــ تنها با قدرت هوایی، امری ناممکن است. با این حال، کاخ سفید تأکید کرد که نیروی زمینی در کار نخواهد بود؛ همان «جنگهای بیپایان» که ترامپ وعده پایاندادن به آنها را داده بود!
متحدانِ مردد
درحالیکه بنیامین نتانیاهو از ماهها پیش ترامپ را به این مسیر سوق داده بود، بسیاری از متحدان آمریکا مردد ماندند. برخی کشورها نه اشتیاقی به عملیات نشان دادند و نه توجیه حقوقی قانعکنندهای شنیدند. حتی محدودیتهایی بر استفاده از پایگاهها اعمال شد؛ نشانهای از فاصله گرفتن متحدان نزدیک از تصمیمی شتابزده.
ریچارد ان. هاس، رئیس پیشین شورای روابط خارجی، این اقدام را «پیشگیرانه» خواند؛ نه از سر ضرورت، بلکه بهرهبرداری از فرصت. در حقوق بینالملل، تفاوت میان پیشدستی در برابر حملهای قریبالوقوع و حملهای پیشگیرانه به کشوری دیگر، تعیینکننده است. اولی مشروع، دومی محل مناقشه و غالباً غیرقانونی تلقی میشود.
چرا ایران و نه دیگران؟
پرسش دوم تاریخنگاران شاید دشوارتر باشد: چرا ایران؟ تهدیدهای موشکی و هستهای را میتوان با وضوح بیشتری در کره شمالی دید؛ کشوری با دهها کلاهک و آزمایشهای مکرر. اما کره شمالی بازدارندگی دارد و توان ضربه متقابل. آیا ایران، در این روایت، «ضعیفتر» دیده شد؟ همزمان، تمرکز بر ایران در میان تهدیدهای بزرگتر از سوی روسیه و چین، پرسشبرانگیز است.
قانون، کنگره و تعریف جنگ
ترامپ این اقدام را «جنگ» نامید، بیآنکه مجوزی از کنگره بگیرد. او پیشتر نیز گفته بود که خود، داور نهاییِ پایبندی به حقوق بینالملل است. این رویکرد، شکاف میان قوه مجریه و قانونگذاری را عمیقتر میکند و هزینههای سیاسی آینده را افزایش میدهد.
در پایان، شاید بهترین هشدار از دل تاریخ بیاید. وینستون چرچیل زمانی نوشت: هیچ جنگی آسان نیست و آغاز آن، سیاستمدار را از ارباب تصمیمگیری به اسیر رویدادهای پیشبینیناپذیر بدل میکند. تصمیم ترامپ، فارغ از نتیجه کوتاهمدت، آزمونی است از همین قاعده؛ آزمونی که پیامدهایش، دیرتر و فراتر از میدان نبرد، خود را نشان خواهد داد.